Skip to main content

સિરાજ-ઉદ-દૌલાહ,બંગાળના નવાબ (1733-1757)


સિરાજ-ઉદ-દૌલાહ, બંગાળના નવાબ એવા પ્રથમ ભારતીય રાજા હતા કે જેમણે ઇંગ્લિશ ઇસ્ટ ઈન્ડિયા કંપની દ્વારા દેશના ભાવિને મળેલા ખતરાની પૂર્તિ કરી હતી,જેણે વેપારના નામે ભારતમાં પ્રવેશ કર્યો પણ તેની તમામ મર્યાદાઓને વટાવી દીધી.તેમણે કંપનીની દુષ્ટ રચનાઓને નિષ્ફળ બનાવવા માટે હિંમતભરી પહેલ કરી હતી.બંગાળના છેલ્લા સ્વતંત્ર નવાબ, સિરાજ-ઉદ-દૌલાહનો જન્મ ઈ.સ.1733 માં થયો હતો અને 23 વર્ષની ઉંમરે સત્તાની લગામ સંભાળી હતી. સિરાજ-ઉદ-દૌલાહને તેના સગાઓથી જ પડતી મુશ્કેલીઓનો લાભ ઉઠાવતાં, ઈસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીએ ખેડુતો અને ઉદ્યોગપતિઓ સહિતના લોકોનું શોષણ કરવાનું શરૂ કર્યું. સિરાજે તે પછી તે અત્યાચારને કાબૂમાં લેવા પહેલ કરી હતી.તેઓ શરૂઆતમાં સફળ થયા,પરંતુ દુશ્મન પ્રત્યેની ક્ષમાના વલણને કારણે, તેમને ભારે કિંમત ચૂકવવી પડી જે ભારતના ભાવિ માટે વિનાશક સાબિત થઈ.આ વિપરીત સંજોગોમાં,સિરાજની કાકી ઘસીતી બેગમ, તેના દત્તક પુત્ર શૌકત જંગ, દિવાનરાજ વલ્લભના પુત્ર કૃષ્ણદાસ, સિરાજના કમાન્ડર-ઇન-ચીફ મીર જાફર જે તેના કાકા હતા, પ્રભાવશાળી વેપારીઓ માણેક ચંદ, આમિરચંદ અને બેંકર જગથ સેઠીએ રોબર્ટ ક્લાઇવ સાથે મળીને સિરાજને સત્તા પરથી ઉથલાવી નાખવાનું કાવતરું રચ્યું હતું. સિરાજ તેની વિરુદ્ધની આ ચંડાળચોકડીથી અજાણ હતો, તેથી તે બ્રિટીશ સૈન્ય સામે લડવા માટે લગભગ 50,000 સૈનિકો સાથે પ્લાસી પહોંચ્યો.ભારતીય ઇતિહાસમાં એક જળશીધાર તરીકે ચિહ્નિત કરનાર પ્લાસીનું યુદ્ધ 23 જૂન, 1757 ના રોજ શરૂ થયું. ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીનું સૈન્ય માત્ર 3,200 ની સંખ્યામાં હતું અને તેમાંના બ્રિટીશ સૈનિકોની સંખ્યા માત્ર 950 હતી. પરંતુ વિશ્વાસઘાતી કમાન્ડર-ઇન-ચીફ, મીર જાફર અને અન્ય કમાન્ડર, રોય દુર્લભ, યુદ્ધના મધ્યમાં ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીના સૈન્યની તરફેણમાં નવાબ સિરાજ-ઉદ-દૌલાહથી વિમુખ થઇ ગયા. પરિણામે, સિરાજ-ઉદ-દૌલાહને હારનો સામનો કરવો પડ્યો અને તે 24 જૂનના રોજ મુર્શીદાબાદ, પાટનગર પાછા ફર્યા. ત્યાં પણ, યુવા નવાબ માટે પરિસ્થિતિ પ્રતિકૂળ હતી. તેમના માટે કોઈ વિકલ્પ બાકી ન હોવાથી સિરાજે રાજધાની છોડી દીધી. દરમિયાન, રોબર્ટ ક્લાઇવ દ્વારા મીર જાફરને બંગાળના નવાબ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા. મીર જાફરે તેના પુત્ર મીર મીરાંને સિરાજને પકડવા સૈન્ય સાથે મોકલ્યો. યુવાન સિરાજને પકડ્યો,તેને કોર્ટમાં લાવવામાં આવ્યો અને 2 જુલાઈ, 1757 ના રોજ તેનું શિરચ્છેદ કરવામાં આવ્યું હતું. બંગાળના નવાબ સિરાજ-ઉદ-દૌલાહને ભારતીય ઇતિહાસમાં ‘પહેલા યોદ્ધા’ તરીકે યાદ કરવામાં આવશે, જેમણે બ્રિટીશરો તરફથી જોખમની અનુભૂતિ કરી અને તેમની સામે વીરતાપૂર્વક લડ્યા.

સૌજન્ય : સૈયદ નસીર અહમદ,લેખક (પુસ્તક : ધી ઈમ્મોર્ટલ્સ) મોબાઇલ : + 91 9440241727.

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

અબ્દુલ હબીબ યુસુફ મરફાની

 કદમ કદમ બઢાયે જા, ખુશી કે ગીત ગાયે જા, યહ જિંદગી હે કૌમ કી, તુ કોમ પે લૂટાયે જા. યાદ છે આ ગીત ? આ ગીત આઝાદ હિંદ ફૌજનું કવાયતી ગીત હતું. ૧૯૪૩-૪૪ના અરસામાં આ ગીત દેશના એકેએક બાળકની ઝબાન પર રમતું હતું ! અને કેમ ન રમે ! માથે કફન બાંધીને દેશની આઝાદી કાજે વિરાટકાય અંગ્રેજ સલ્તનત સામે આઝાદ હિંદ ફૌજનું ગઠન કરી ભારતના પ્રાણ પ્યારા નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝ જંગે ચઢયા હતા. અને એમની પડખે કેવા ઝિંદાદિલ જાંબાઝો હતા ! 'તુમ મુઝે ખૂન દો, મૈં તુમ્હે આઝાદી દૂંગા' આ તેમનો મંત્ર હતો.કમભાગ્યે એક હવાઈ અકસ્માતમાં તેઓ અલ્લાહને પ્યારા થઈ ગયા. તેમના જમણા હાથ સમા અબ્દુલ હબીબ મારફાની 'સેવકે હિંદ'ની જાંબાઝી વિષે વાંચો. પ્રથમ તમારાં રૂવાટાં ઊભા થઈ જશે અને પશ્ચાત તેમના પ્રત્યે અહોભાવ તમારું હૈયું પુલકિત બની જશે. ભારતના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામતા ઈતિહાસનું એક પ્રકરણ અહીં પ્રસ્તુત, પ્રકરણ શું છે આઝાદીના મતવાલા જાંબાઝોની જવામર્દી, દેશની આઝાદી કાજે સર્વસ્વ કુરબાન કરવાની તેમની ઉચ્ચતમ ભાવના, ખિસ્સામાં હોય, તેમની પાસે હોય તે તમામ પોતાના સરદારના ચરણે ધરી દેવાના તેમના જોશ અને વલવલા વિષે તમે વાંચશો અને જાણશો તો અવાક રહ...
Post a Comment
Read more

મેજર જનરલ મુહમ્મદ ઝમાન કિયાની (1910-1986)

'જો મારી સાથે કિયાની જેવા વધુ દસ યોદ્ધાઓ મળ્યા હોત તો ભારત ઘણા સમય પહેલા આઝાદ થઈ ગયું હોત'- આ છે નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝનો 1910માં પંજાબ પ્રાંતમાં જન્મેલા મુહમ્મદ ઝમાન કિયાનીની ક્ષમતા પરનો અભિપ્રાય.તેઓ બાળપણથી જ એક હોશિયાર વિદ્યાર્થી હતા. તેઓ 1931માં દેહરાદૂન ખાતે ભારતીય સૈન્ય એકેડેમીની પ્રથમ બેચમાં કેડેટ તરીકે જોડાયા હતા. તેઓ શ્રેષ્ઠ કેડેટ તરીકે રહ્યા હતા, અને તેમની સિદ્ધિઓ માટે તેમને સ્વોર્ડ ઓફ ઓનર, ગોલ્ડ મેડલ મળ્યો હતો. તેઓ બ્રિટિશ ભારતીય સેનામાં જોડાયા, પ્રથમ બટાલિયનની 14મી પંજાબ રેજિમેન્ટમાં જવાબદારીઓ લીધી. તેમણે 1941માં સ્ટાફ ઓફિસર-ઈન-ચાર્જ તરીકે મલાયાની યાત્રા કરી. જ્યારે બ્રિટિશ આર્મી બીજા વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન જાપાન દ્વારા પરાજિત થઈ, ત્યારે તેઓ સપ્ટેમ્બર, 1942માં કેપ્ટન મોહન સિંહના નેતૃત્વ હેઠળ ભારતીય રાષ્ટ્રીય સેનામાં જોડાયા. તેમણે ચીફ ઓફ જનરલ સ્ટાફ તરીકેની લગામ સંભાળી અને ભારતીય રાષ્ટ્રીય સેનાને મજબૂત બનાવી. જ્યારે મોહન સિંહે ડિસેમ્બર, 1942માં ભારતીય રાષ્ટ્રીય સૈન્યનું વિસર્જન કર્યું, ત્યારે જુલાઈ, 1943માં સુભાષ ચંદ્ર બોઝના સિંગાપોર આગમન સુધી ભારતીય સ્વતંત્રતા લીગના પ્રમુ...
Post a Comment
Read more

સૈયદ અલી ઇમામ (1869-1932)

સૈયદ અલી ઇમામ, જેમણે જાહેર કર્યું હતું કે રાષ્ટ્રની સંપત્તિમાં સમુદાયનો હિસ્સો તે દેશની આઝાદી માટે અપાતા ત્યાગ-બલિદાનના હિસ્સાના પ્રમાણમાં હોવું જોઈએ, તેમનો જન્મ 11 ફેબ્રુઆરી, 1869 ના રોજ બિહારના નેઓરા ગામમાં થયો હતો. તેમના પિતાનું નામ સૈયદ ઇમદાદ ઇમામ હતું. તે સ્વાતંત્ર્ય સેનાની સૈયદ હસન ઇમામના મોટા ભાઈ હતા. સૈયદ અલી ઇમામ 1887 માં લંડન કાયદાના અભ્યાસ માટે ગયા હતા અને 1890 માં ભારત પાછા ફર્યા હતા. તે ટૂંકા ગાળામાં જ એક પ્રખ્યાત વકીલ બન્યા હતા. તેમની વ્યસ્ત કાનૂની પ્રેક્ટીસ હોવા છતાં, તેઓ લોક કલ્યાણ પ્રવૃત્તિઓમાં સક્રિયપણે ભાગ લેતા હતા, જેના કારણે લોકોમાં લોકપ્રિય હતા અને બિહાર ડિસ્ટ્રિક્ટ બોર્ડના સભ્ય બનાવવામાં આવ્યા હતા. 1909 માં તેઓ બંગાળ વિધાન પરિષદમાં સત્તાવાર સભ્ય તરીકે નિયુક્ત થયા. તેમણે ઓલ ઈન્ડિયા મુસ્લિમ લીગની રચના કરવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી અને 1908 માં અમૃતસરમાં લીગની સંમેલનની અધ્યક્ષતા કરી હતી. સંમેલનને સંબોધન કરતાં તેમણે કહ્યું: 'પ્રથમ ક્રમના ભારતીય તરીકે સંબોધન કરવું મારા માટે ખુશીની વાત છે.’ અલી ઇમામની 1917 માં પટના હાઈકોર્ટના ન્યાયમૂર્તિ તરીકે નિમણૂક કરવામાં આ...
Post a Comment
Read more