ટીપુ સુલ્તાન (1750-1799)

ટીપુ સુલતાન, ‘મૈસૂરનો વાઘ’, એક મહાન સ્વપ્નદ્રષ્ટા હતો, જેમણે બ્રિટીશ શાહી દળોની વિસ્તરણવાદી રચનાઓને ઉજાગર કરી હતી અને તેના સાથી દેશવાસીઓ અને મૂળ શાસકોને એક કરીને ઇસ્ટ ઈન્ડિયા કંપની સામે લડવાની હાકલ કરી હતી. ટીપુનો જન્મ 10 નવેમ્બર, 1750 ના રોજ થયો હતો.કર્ણાટક રાજ્યના કોલર જિલ્લાના દેવનહલ્લી ગામે, હૈદર અલી, જે ‘દક્ષિણ ભારતના નેપોલિયન’ તરીકે પ્રખ્યાત હતા તેના પિતા અને ફાતિમા ફખર-ઉન-નિસા તેમની માતા. તેણે માર્શલ આર્ટ્સમાં યોગ્ય તાલીમ મેળવી અને તેના પિતા સાથે અનેક યુદ્ધોમાં ભાગ લીધો. ટીપુ તેના પિતા હૈદર અલીના ચાલુ યુદ્ધમાં મૃત્યુ પછી, 1782 માં મૈસૂરનો શાસક બન્યો. મૈસૂરનો હવાલો સંભાળતા તેણે પોતાના લોકોને જાહેર કર્યું: ‘જો હું તમારો વિરોધ કરું તો હું મારું સ્વર્ગ, મારું જીવન અને મારું સુખ બધું ગુમાવી શકું. લોકોની ખુશી એ જ મારી ખુશી છે. મને નથી લાગતું કે મને જે ગમે છે તે સારું છે. પરંતુ, હું માનું છું કે મારા લોકોની ઇચ્છા જે છે તે મારી ઇચ્છા છે. જેઓ મારા લોકોના દુશ્મન છે તે મારા દુશ્મન છે. અને જેઓ મારા લોકોને ત્રાસ આપી રહ્યા છે તેમના દ્વારા મારા વિરુદ્ધ યુદ્ધની ઘોષણા કરવામાં આવી તેવું માનવામાં આવશે. ’ટીપુએ જીવનભર પોતાનું વચન પાળ્યું. હૈદરાબાદના નિઝામ અને મરાઠાઓ દ્વારા સતત હુમલાઓનો સામનો કરતી વખતે, ટીપુ સુલતાન ઉત્તરમાં કૃષ્ણ નદીથી દક્ષિણમાં ડિંડિગલ સુધી, લગભગ 400 માઇલ અને પશ્ચિમમાં માલાબારથી પૂર્વ ઘાટમાં, લગભગ 300 માઇલ જેટલા રાજ્યનું તેના 17 વર્ષના શાસનમાં વિસ્તરણ કરી શક્યો. ટીપુ સુલતાને આધુનિક વેપાર, ઉદ્યોગ, કૃષિ અને સિવિલ એન્જિનિયરિંગને પ્રોત્સાહન આપ્યું. તેમણે નાના ગુનેગારોને સજા તરીકે વૃક્ષારોપણ વગેરે જેવા સમુદાયિક કામ સોંપીને સુધારવાનો પ્રયાસ કર્યો. ટીપુ સુલતાન અનેક ભાષાઓનું જ્ઞાન ધરાવતો હતો, તે કન્નડ, તેલુગુ, મરાઠી, અરબી, ફારસી, ઉર્દૂ અને ફ્રેન્ચથી સારી રીતે વાકેફ હતા. તેમણે શિક્ષણના પ્રમોશન માટે સખત મહેનત કરી. ટીપુ પણ તેના પિતાની જેમ બિનસાંપ્રદાયિક દ્રષ્ટિબિંદુ ધરવતા અને તે બધા ધર્મો પ્રત્યે નિષ્પક્ષ હતા. બ્રિટિશરોએ ટીપુને દક્ષિણ ભારતમાં તેમનો દુશ્મન નંબર વન તરીકે ઓળખાવી. હૈદરાબાદના નિઝામ અને મરાઠાઓ ઇર્ષ્યાપૂર્ણ રીતે ટીપુની સફળતાને પચાવી શક્યા નહીં અને તેની સામે ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની સાથે હાથ મિલાવ્યા. તે બધાએ મૈસુર રાજ્યની રાજધાની શ્રીરંગપટ્ટનમ પર હુમલો કર્યો, જે મૈસુરના ઐતિહાસિક ચોથા યુદ્ધ તરફ દોરાયું. ટીપુ સુલતાને પોતાના લોકો અને રાજ્યની રક્ષા માટે શ્રીગંગાપટ્ટનમના યુદ્ધના મેદાનમાં પ્રવેશ કર્યો, તેના દીવાન, મીર સાદિક અને અન્ય લોકોએ કરેલા રાજદ્રોહને કારણે, જેમણે શ્રીગંગાપટ્ટનમના કિલ્લામાં શત્રુ માટે પ્રવેશ કરવાનો માર્ગ મોકળો કરી આપ્યો, ટીપુ સુલતાનને હારનો સામનો કરવો પડ્યો. યુદ્ધના ક્ષેત્રમાં ચારેબાજુ કિલ્લાના ઘેરાવા વચ્ચે દુશ્મન સામે લડતાં લડતાં 4 મે, 1799 ના રોજ તેમનું અવસાન થયું.

- સૈયદ નસીર અહમદ,લેખક (પુસ્તક : ધી ઈમ્મોર્ટલ્સ) મોબાઇલ : + 91 9440241727.