મુન્શી સૈયદ મુહમ્મદ મસ્તાન બેગ (1913-1999)

મુનશી સૈયદ મુહમ્મદ મસ્તાન બેગ, જેમણે જનતા વચ્ચે જાહેર કર્યું હતું કે "ગાંધીનો શબ્દ મારા માટે સુવર્ણ શબ્દ છે", અને તેમના સમગ્ર જીવન દરમિયાન મહાત્મા ગાંધીના માર્ગને અનુસર્યા, તેમનો જન્મ 1 જુલાઈ, 1913ના રોજ આંધ્રપ્રદેશના ગુંટુર શહેરમાં સંગડીગુંટામાં થયો હતો. તેમના માતા-પિતા મીરા સાહેબ અને હુસૈન બી હતા. તેઓ એક વિદ્યાર્થી તરીકે રાષ્ટ્રીય ચળવળ તરફ આકર્ષાયા અને ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસમાં સભ્યપદ મેળવ્યું. તેમણે સવિનય કાનૂન ભંગ નાગરિક ચળવળમાં સક્રિયપણે ભાગ લીધો હતો. શરૂઆતમાં, તેઓ ક્રાંતિકારી માર્ગ તરફ ખૂબ આકર્ષાયા હતા જે તેમની આસપાસના ઘણા લોકો દ્વારા અપનાવવામાં આવ્યો હતો. તેમને ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ દ્વારા આયોજિત હડતાળ અને ધરણાં પસંદ નહોતા. તેમણે ઇંડિયન નેશનલ કોગ્રેસ (INC) ના ક્રાંતિકારી સભ્યો સાથે ગુપ્ત રીતે ઘણા કાર્યક્રમોમાં ભાગ લીધો હતો. પ્રખ્યાત ક્રાંતિકારી અન્નપ્રગડા કામેશ્વર રાવ દ્વારા આયોજિત રાજકીય તાલીમ શિબિરમાં તેમણે ગુપ્ત રીતે ભાગ લીધો હતો.જેના કારણે તેમને 21 દિવસની પોલીસ કસ્ટડીમાં લેવામાં આવ્યા હતા. પોલીસ કસ્ટડીમાં તેમને શારીરિક અને માનસિક ત્રાસ આપવામાં આવ્યો હતો. તેમણે મદ્રાસ યુનિવર્સિટીમાંથી ઉર્દૂમાં ગ્રેજ્યુએશન કર્યું. પાછળથી, તેઓ 1942 માં 'તેનાલી તાલુકા હાઇસ્કૂલ'માં ઉર્દૂ શિક્ષક તરીકે નિયુક્ત થયા. તેમણે ભારતીય રાષ્ટ્રીય ચળવળમાં તેમના વ્યવસાય સાથે ખૂબ જ સક્રિયપણે ભાગ લીધો. તેઓ ભારત છોડો ચળવળમાં મોખરે હતા.તેનાલી ટાઉનમાં 12 ઓગસ્ટ, 1942ના રોજ પોલીસ ગોળીબારમાં તેઓ બચી ગયા હતા.તેમણે 1943માં અન્નપ્રગડા કામેશ્વર રાવના નેતૃત્વમાં આયોજિત સંભવિત સ્વતંત્રતા ઉજવણીમાં ભાગ લીધો હતો. તે માટે તેમની ધરપકડ કરી 24 જાન્યુઆરી થી 7 ફેબ્રુઆરી, 1943 સુધી જેલમાં ધકેલી દેવામાં આવ્યા હતા. તેમની ધરપકડ પછી તેમણે ઘણી રાષ્ટ્રીય પ્રવૃત્તિઓને વધુ મજબૂતાઈ આપી હતી. તેઓ ભૂગર્ભમાં ચાલ્યા ગયા હતા અને જૂન 1942 થી ડિસેમ્બર 1943 સુધી પોલીસ તેમને પકડી શકી ન હતી. તેમણે ભૂગર્ભ પ્રવૃત્તિઓ ચાલુ રાખી હતી. તેનાલી વિસ્તારમાં મુસ્લિમ લીગથી પ્રભાવિત કેટલાક લોકોને તેમનું વલણ પસંદ ન હતું અને તેમને ધમકીઓ આપી હતી. તે પછી પણ, તેમણે જાહેરાત કરી કે તેઓ તેમના જીવનના અંત સુધી ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસમાં ચાલુ રહેશે. જેમ જેમ ભારતની આઝાદીનો દિવસ નજીક આવી રહ્યો હતો, તેમ તેમ ભારતનું બે દેશોમાં વિભાજન એક મુશ્કેલ સમસ્યા બની ગઈ હતી. તેમણે ભારતના બે દેશોમાં વિભાજનનો વિરોધ કર્યો હતો. તેમણે જાહેરાત કરી હતી કે ઉર્દૂ ભાષા ભારતીય સંસ્કૃતિનું સામાન્ય પ્રતીક છે. તેમના જીવનના અંતિમ દિવસોમાં નાણાકીય સમસ્યાઓના કારણે, તેમણે તેમના મિત્રો દ્વારા તેમના પર લાવવામાં આવેલા દબાણ હેઠળ પેન્શન માટે અરજી કરી. 1998માં તેમને પેન્શન એરિયર્સ તરીકે 21,000 રૂપિયા મળ્યા. તેમણે તે રકમ ઉર્દૂ ભાષાના વિકાસ માટે દાનમાં આપી હતી. મુન્શી સૈયદ મુહમ્મદ મસ્તાન બેગનું 29 સપ્ટેમ્બર, 1999ના રોજ તેનાલીમાં અવસાન થયું હતું.

- સૈયદ નસીર અહમદ (લેખક, ધી ઈમ્મોર્ટલ્સ પુસ્તક)