Skip to main content

બહાદુર શાહ ઝફર (1775-1862)


છેલ્લા મુઘલ બાદશાહ બહાદુર શાહ ઝફરે સ્વતંત્રતાના પ્રથમ યુદ્ધનું નેતૃત્વ કર્યું હતું, જેને ઇતિહાસમાં બ્રિટીશરો સામે ભારતના લોકોમાં ક્રોધનું પ્રતીક માનવામાં આવ્યું હતું. તેમનો જન્મ 24 ઓક્ટોબર, 1775 માં થયો હતો. તેમના પિતા અકબર શાહ-બીજો એ ચૌદમા મુઘલ સમ્રાટ હતા. લાલબાઈ તેમની માતાનું નામ. બહાદુર શાહ ઝફર વિદ્વાન-કવિ ઉપરાંત તેમણે માર્શલ આર્ટ્સની તાલીમ મેળવી હતી. 1857 માં મેરઠ ખાતે ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની સામે બળવો કરનારા ભારતીય સૈનિકો દિલ્હી પહોંચ્યા. જ્યારે તેઓ 1 મે 1857 ના રોજ દિલ્હીના લાલ કિલ્લામાં પ્રવેશ્યા, બહાદુર શાહ ઝફરે 12 મેના રોજ તેની કોર્ટ ચલાવી વિવિધ સમ્રાટોની નિમણૂકો કરી અને બ્રિટિશરો સામે યુદ્ધની ઘોષણા કરી. પાછળથી, તેમણે ધર્મ અને જાતિથી ઉપર ઉઠી એની પરવા કર્યા વિના ગ્રેટર એડમિનિસ્ટ્રેટિવ અફેર્સ કાઉન્સિલની સ્થાપના કરી અને, તેમની ક્ષમતા અને નિષ્ઠા અનુસાર જુદા જુદા લોકોને વિવિધ જવાબદારીઓ સોંપી. બહાદુર શાહ ઝફરે હિન્દુઓ અને મુસ્લિમોની ધાર્મિક લાગણીઓને ઠેસ પહોંચાડ્યા વિના ક્રાંતિકારી પગલાં લીધાં. તેમણે પોતાના સૈનિકો અને ‘ભારતના લોકો’ ને અંગ્રેજોને હરાવવા અપીલ કરી. બ્રિટિશરોની પીછેહઠ પછી, બહાદુર શાહ ઝફરે યોદ્ધાઓને આમંત્રણ આપ્યું, જેઓ દિલ્હીની બહાર ઇસ્ટ ઇંડિયા કંપની વિરુદ્ધ બળવો કરી રહ્યા હતા. ભારતીય લડવૈયાઓએ દિલ્હીને કોઈ હાલમાં ન ગુમાવવાનું નક્કી કરે છે. પરંતુ બ્રિટિશરો કાવતરું ઘડી રહ્યા હતા અને દિલ્હીને કબજે કરવા માટે વારંવાર પ્રયાસો કરી રહ્યા હતા. આવી ગંભીર પરિસ્થિતિમાં, ભારતીય લડવૈયાઓ અને ઇસ્ટ ઈન્ડિયા કંપનીના સૈનિકો વચ્ચે 14 સપ્ટેમ્બર, 1857 સુધી 72મી વખત ભીષણ લડાઈ થઈ. છેવટે બ્રિટિશ સૈનિકોએ લાલ કિલ્લામાં પ્રવેશ કર્યો અને 19 સપ્ટેમ્બર, 1857 ના રોજ તેના પર સંપૂર્ણ રીતે કબજો કરી લીધો. બહાદુર શાહ ઝફરને તેના પરિવારના કેટલાક સભ્યો સાથે પીછેહઠ કરી હુમાયુની કબર પાસે આશ્રય લેવો પડ્યો હતો, જ્યાં ઝફરની 21 સપ્ટેમ્બર, 1857 ના રોજ અંગ્રેજોએ ધરપકડ કરી. પાછળથી, બ્રિટીશરોએ ઝફરને અપરાધી જાહેર કર્યો અને 8 ડિસેમ્બર, 1858 ના રોજ તેમને રંગૂન જેલમાં દેશનિકાલ કર્યા. તેમની સાથે તેમની પ્રિય બેગમ જીન્નત મહલ અને તેમના બે પુત્રો પણ હતા. તે અને તેના પરિવારના સભ્યોએ ચાર વર્ષના સમયગાળા માટે રંગૂન જેલમાં ખૂબ જ દયનીય પરિસ્થિતિમાં જીવન વ્યતીત કર્યું. પાછળથી છેલ્લા મોઘલ રાજા બહાદુર શાહ ઝફરે નવેમ્બર, 1862 ના રોજ જેલમાં અંતિમ શ્વાસ લીધા. તેઓ પોતાની જાતને વારંવાર કહેતા કે : ‘તમે કેટલા કમનસીબ છો ઝફર! તમારી પ્રિય માતૃભુમીમાં તમારી કબર માટે કમ સે કમ બે ગજ જમીન મળવાના પણ ભાગ્ય નથી તમારા. ’


- સૈયદ નસીર અહમદ,લેખક (પુસ્તક : ધી ઈમ્મોર્ટલ્સ)

 મોબાઇલ : + 91 9440241727.

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

અબ્દુલ હબીબ યુસુફ મરફાની

 કદમ કદમ બઢાયે જા, ખુશી કે ગીત ગાયે જા, યહ જિંદગી હે કૌમ કી, તુ કોમ પે લૂટાયે જા. યાદ છે આ ગીત ? આ ગીત આઝાદ હિંદ ફૌજનું કવાયતી ગીત હતું. ૧૯૪૩-૪૪ના અરસામાં આ ગીત દેશના એકેએક બાળકની ઝબાન પર રમતું હતું ! અને કેમ ન રમે ! માથે કફન બાંધીને દેશની આઝાદી કાજે વિરાટકાય અંગ્રેજ સલ્તનત સામે આઝાદ હિંદ ફૌજનું ગઠન કરી ભારતના પ્રાણ પ્યારા નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝ જંગે ચઢયા હતા. અને એમની પડખે કેવા ઝિંદાદિલ જાંબાઝો હતા ! 'તુમ મુઝે ખૂન દો, મૈં તુમ્હે આઝાદી દૂંગા' આ તેમનો મંત્ર હતો.કમભાગ્યે એક હવાઈ અકસ્માતમાં તેઓ અલ્લાહને પ્યારા થઈ ગયા. તેમના જમણા હાથ સમા અબ્દુલ હબીબ મારફાની 'સેવકે હિંદ'ની જાંબાઝી વિષે વાંચો. પ્રથમ તમારાં રૂવાટાં ઊભા થઈ જશે અને પશ્ચાત તેમના પ્રત્યે અહોભાવ તમારું હૈયું પુલકિત બની જશે. ભારતના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામતા ઈતિહાસનું એક પ્રકરણ અહીં પ્રસ્તુત, પ્રકરણ શું છે આઝાદીના મતવાલા જાંબાઝોની જવામર્દી, દેશની આઝાદી કાજે સર્વસ્વ કુરબાન કરવાની તેમની ઉચ્ચતમ ભાવના, ખિસ્સામાં હોય, તેમની પાસે હોય તે તમામ પોતાના સરદારના ચરણે ધરી દેવાના તેમના જોશ અને વલવલા વિષે તમે વાંચશો અને જાણશો તો અવાક રહ...
Post a Comment
Read more

મેજર જનરલ મુહમ્મદ ઝમાન કિયાની (1910-1986)

'જો મારી સાથે કિયાની જેવા વધુ દસ યોદ્ધાઓ મળ્યા હોત તો ભારત ઘણા સમય પહેલા આઝાદ થઈ ગયું હોત'- આ છે નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝનો 1910માં પંજાબ પ્રાંતમાં જન્મેલા મુહમ્મદ ઝમાન કિયાનીની ક્ષમતા પરનો અભિપ્રાય.તેઓ બાળપણથી જ એક હોશિયાર વિદ્યાર્થી હતા. તેઓ 1931માં દેહરાદૂન ખાતે ભારતીય સૈન્ય એકેડેમીની પ્રથમ બેચમાં કેડેટ તરીકે જોડાયા હતા. તેઓ શ્રેષ્ઠ કેડેટ તરીકે રહ્યા હતા, અને તેમની સિદ્ધિઓ માટે તેમને સ્વોર્ડ ઓફ ઓનર, ગોલ્ડ મેડલ મળ્યો હતો. તેઓ બ્રિટિશ ભારતીય સેનામાં જોડાયા, પ્રથમ બટાલિયનની 14મી પંજાબ રેજિમેન્ટમાં જવાબદારીઓ લીધી. તેમણે 1941માં સ્ટાફ ઓફિસર-ઈન-ચાર્જ તરીકે મલાયાની યાત્રા કરી. જ્યારે બ્રિટિશ આર્મી બીજા વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન જાપાન દ્વારા પરાજિત થઈ, ત્યારે તેઓ સપ્ટેમ્બર, 1942માં કેપ્ટન મોહન સિંહના નેતૃત્વ હેઠળ ભારતીય રાષ્ટ્રીય સેનામાં જોડાયા. તેમણે ચીફ ઓફ જનરલ સ્ટાફ તરીકેની લગામ સંભાળી અને ભારતીય રાષ્ટ્રીય સેનાને મજબૂત બનાવી. જ્યારે મોહન સિંહે ડિસેમ્બર, 1942માં ભારતીય રાષ્ટ્રીય સૈન્યનું વિસર્જન કર્યું, ત્યારે જુલાઈ, 1943માં સુભાષ ચંદ્ર બોઝના સિંગાપોર આગમન સુધી ભારતીય સ્વતંત્રતા લીગના પ્રમુ...
Post a Comment
Read more

મુન્શી સૈયદ મુહમ્મદ મસ્તાન બેગ (1913-1999)

મુનશી સૈયદ મુહમ્મદ મસ્તાન બેગ, જેમણે જનતા વચ્ચે જાહેર કર્યું હતું કે "ગાંધીનો શબ્દ મારા માટે સુવર્ણ શબ્દ છે", અને તેમના સમગ્ર જીવન દરમિયાન મહાત્મા ગાંધીના માર્ગને અનુસર્યા, તેમનો જન્મ 1 જુલાઈ, 1913ના રોજ આંધ્રપ્રદેશના ગુંટુર શહેરમાં સંગડીગુંટામાં થયો હતો. તેમના માતા-પિતા મીરા સાહેબ અને હુસૈન બી હતા. તેઓ એક વિદ્યાર્થી તરીકે રાષ્ટ્રીય ચળવળ તરફ આકર્ષાયા અને ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસમાં સભ્યપદ મેળવ્યું. તેમણે સવિનય કાનૂન ભંગ નાગરિક ચળવળમાં સક્રિયપણે ભાગ લીધો હતો. શરૂઆતમાં, તેઓ ક્રાંતિકારી માર્ગ તરફ ખૂબ આકર્ષાયા હતા જે તેમની આસપાસના ઘણા લોકો દ્વારા અપનાવવામાં આવ્યો હતો. તેમને ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ દ્વારા આયોજિત હડતાળ અને ધરણાં પસંદ નહોતા. તેમણે ઇંડિયન નેશનલ કોગ્રેસ (INC) ના ક્રાંતિકારી સભ્યો સાથે ગુપ્ત રીતે ઘણા કાર્યક્રમોમાં ભાગ લીધો હતો. પ્રખ્યાત ક્રાંતિકારી અન્નપ્રગડા કામેશ્વર રાવ દ્વારા આયોજિત રાજકીય તાલીમ શિબિરમાં તેમણે ગુપ્ત રીતે ભાગ લીધો હતો.જેના કારણે તેમને 21 દિવસની પોલીસ કસ્ટડીમાં લેવામાં આવ્યા હતા. પોલીસ કસ્ટડીમાં તેમને શારીરિક અને માનસિક ત્રાસ આપવામાં આવ્યો હતો. તે...
Post a Comment
Read more