Skip to main content

ખાન બહાદુર ખાન (1781–1860)


ખાન બહાદુર ખાન ઉત્તરપૂર્વીય ઉત્તરપ્રદેશ માં આવતા રોહિલખંડના શાસક હતા, જેઓ માતૃભૂમિને મુક્ત કરાવવા માટે બ્રિટીશરો વિરુદ્ધ લડ્યા હતા, તેમનો જન્મ 1781 માં થયો હતો. ઇસ્ટ ઈન્ડિયા કંપની દ્વારા આપવામાં આવતી એક ઉચ્ચ અધિકારીની પોસ્ટને નકારી કાઢતાં, ખાન બહાદુર ખાને 70 વર્ષની ઉંમરે 31 મે, 1857 ના રોજ રોહિલખંડની રાજધાની બરેલી ખાતે અંગ્રેજો સામે બળવો કર્યો. તેમણે રોહિલખંડની જનતાને 'ભારતના લોકો' તરીકે સંબોધિત કરીને ઇતિહાસ રચ્યો અને તેમને હાકલ કરી કે : 'આપણી આઝાદીનો શુભ દિવસ ઉમટી પડ્યો છે.અંગ્રેજો છળકપટનો આશરો લઈ શકે છે. તેઓ મુસલમાનો વિરુદ્ધ હિન્દુઓને ઉશ્કેરવા માટે તેમના વધુમાં વધુ પ્રયાસો કરશે. મુસલમાન, જો તમે પવિત્ર કુરાનને માન આપશો, અને હિન્દુઓ, જો તમે ગાય માતાની પૂજા કરો છો, તો તમારા નાના-નાના મતભેદો ભૂલી જાઓ અને આ પવિત્ર યુદ્ધમાં જોડાઓ. એક રાષ્ટ્રધ્વજ હેઠળ લડવું અને તમારા લોહીના મુક્ત પ્રવાહથી હિન્દુસ્તાન ઉપર અંગ્રેજોના વર્ચસ્વને નેસ્તનાબૂદ કરવો’. ખાન બહાદુર ખાનના નેતૃત્વ હેઠળ, શોભારામ વડા પ્રધાન બન્યા હતા, જેઓ તેમની પ્રામાણિકતા માટે જાણીતા હતા, અને બખ્તખાન કમાન્ડર-ઇન-ચીફ બન્યા હતા. જ્યારે રોહિલખંડમાં સ્વતંત્રતાનું પ્રતીક ગ્રીન ફ્લેગ લહેરાવવામાં આવ્યું ત્યારે બ્રિટીશ શાસકો ચોંકી ગયા. ખાન બહાદુર ખાને હિન્દુઓ અને મુસ્લિમોમાં સુમેળ સુનિશ્ચિત કરવા વિવિધ પગલાં લેવામાં આવ્યા. તેમણે હિન્દુ તહેવારો દરમિયાન ગૌહત્યા ઉપર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો. તેમના ઘણા પ્રયત્નોના પરિણામ રૂપે, બ્રિટિશરો પોતાના સ્વાર્થ માટેના હિતો પૂરા કરવા માટે હિન્દુઓ અને મુસ્લિમોને વહેંચી શક્યા નહીં. બ્રિટિશ લોકોએ પણ તેમના અહેવાલોમાં આ વાત સ્વીકારી છે. અંતે, બ્રિટીશ સેનાપતિઓએ વિશાળ સૈનિકો સાથે બરેલીને ઘેરો ઘાલ્યો. ખાન બહાદુર ખાન પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિમાં અંતિમ ઘડી સુધી દુશ્મન સામે લડ્યા. તેઓ 5 મે, 1858 ના રોજ પોતાના નજીવા સૈનિકો સાથે નેપાળના જંગલોમાં પાછા ફર્યા. પરંતુ નેપાળના શાસક જંગ બહાદુર, જે બ્રિટિશ તરફી હતો, તેણે ખાન બહાદુર ખાનને અંગ્રેજોના હવાલે કર્યો. તેણે રોહિલખંડના નેતા બહાદુર ખાન અને 243 અન્ય લોકોને હવાલે કરવા પ્રયાસ કર્યો જેમણે ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની સામેની લડતમાં ભાગ લીધો હતો, અને તેમને ફાંસી આપી. આ બધાને 24 માર્ચ, 1860 ના રોજ બરેલીમાં બ્રિટીશ કમિશનરની જૂની ઓફિસ બિલ્ડિંગમાં એક મોટા વડના ઝાડ પર લટકાવી દેવામાં આવ્યા હતા. માતૃભૂમિને સલામ કરતાં કરતાં, ખાન બહાદુર ખાન અને તેમના દેશબંધુઓ સાથે, માતૃભૂમિની માટીમાં ભળી ગયા.

- સૈયદ નસીર અહમદ,લેખક (પુસ્તક : ધી ઈમ્મોર્ટલ્સ) 

મોબાઇલ : + 91 9440241727.

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

અબ્દુલ હબીબ યુસુફ મરફાની

 કદમ કદમ બઢાયે જા, ખુશી કે ગીત ગાયે જા, યહ જિંદગી હે કૌમ કી, તુ કોમ પે લૂટાયે જા. યાદ છે આ ગીત ? આ ગીત આઝાદ હિંદ ફૌજનું કવાયતી ગીત હતું. ૧૯૪૩-૪૪ના અરસામાં આ ગીત દેશના એકેએક બાળકની ઝબાન પર રમતું હતું ! અને કેમ ન રમે ! માથે કફન બાંધીને દેશની આઝાદી કાજે વિરાટકાય અંગ્રેજ સલ્તનત સામે આઝાદ હિંદ ફૌજનું ગઠન કરી ભારતના પ્રાણ પ્યારા નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝ જંગે ચઢયા હતા. અને એમની પડખે કેવા ઝિંદાદિલ જાંબાઝો હતા ! 'તુમ મુઝે ખૂન દો, મૈં તુમ્હે આઝાદી દૂંગા' આ તેમનો મંત્ર હતો.કમભાગ્યે એક હવાઈ અકસ્માતમાં તેઓ અલ્લાહને પ્યારા થઈ ગયા. તેમના જમણા હાથ સમા અબ્દુલ હબીબ મારફાની 'સેવકે હિંદ'ની જાંબાઝી વિષે વાંચો. પ્રથમ તમારાં રૂવાટાં ઊભા થઈ જશે અને પશ્ચાત તેમના પ્રત્યે અહોભાવ તમારું હૈયું પુલકિત બની જશે. ભારતના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામતા ઈતિહાસનું એક પ્રકરણ અહીં પ્રસ્તુત, પ્રકરણ શું છે આઝાદીના મતવાલા જાંબાઝોની જવામર્દી, દેશની આઝાદી કાજે સર્વસ્વ કુરબાન કરવાની તેમની ઉચ્ચતમ ભાવના, ખિસ્સામાં હોય, તેમની પાસે હોય તે તમામ પોતાના સરદારના ચરણે ધરી દેવાના તેમના જોશ અને વલવલા વિષે તમે વાંચશો અને જાણશો તો અવાક રહ...
Post a Comment
Read more

ખાન અબ્દુલ ગફ્ફર ખાન (1890-1988)

ખાન અબ્દુલ ગફાર ખાન, જેઓ 'સરહદના ગાંધી' તરીકે પ્રખ્યાત હતા, તેમનો જન્મ 1890 માં પેશાવર જિલ્લાના ચારસદ્દાહ તહસીલના ઉત્તમનઝાઈ ગામમાં થયો હતો. તેમના પિતા ખાન બહેરામ ખાન તેમના ગામ ઉત્તમનઝાઈના સરદાર હતા. અભ્યાસ પૂરો કર્યા બાદ તેઓ બ્રિટિશ ઈન્ડિયન આર્મીમાં જોડાયા હતા. પરંતુ, 1906 માં, ભારતીય સાથીદારો પ્રત્યે બ્રિટિશ અધિકારીઓના ગેરવર્તણૂકને કારણે તેમણે સૈન્ય છોડી દીધું. બાદમાં, તેઓ તેમના ઉચ્ચ શિક્ષણને આગળ ધપાવવા અલીગઢ ગયા. તેમનો અભ્યાસ પૂરો કર્યા વિના તેમની માતાની ઈચ્છા મુજબ તેઓ તેમના વતનના ગામ પાછા ફર્યા. તેમણે તેમના વિસ્તારમાં અનેક પ્રવાસો કર્યા અને લોકોની તકલીફથી વાકેફ થયા. તેમનું માનવું હતું કે લોકોના વિકાસ માટે શિક્ષણ જ એકમાત્ર રસ્તો છે. આમ, તેમણે પોતાના મિત્ર અબ્દુલ અઝીઝની મદદથી 1910માં ઉત્તમનઝાઈમાં ‘આઝાદ નેશનલ સ્કૂલ’ શરૂ કરી. તેમના પ્રયાસોથી પઠાણોના જીવનમાં ગુણાત્મક પરિવર્તન આવ્યું. તેમણે 1919 માં રોલેટ વિરોધી આંદોલનમાં ભાગ લઈને ભારતીય રાષ્ટ્રીય ચળવળમાં પ્રવેશ કર્યો. તેઓ 1928 માં કલકત્તા ખાતે મહાત્મા ગાંધીને મળ્યા. ત્યારથી તેઓ ગાંધીવાદી વિચારધારાને અનુસરતા થયા. તેમણે 1929માં ‘ખુ...
Post a Comment
Read more

મેજર જનરલ મુહમ્મદ ઝમાન કિયાની (1910-1986)

'જો મારી સાથે કિયાની જેવા વધુ દસ યોદ્ધાઓ મળ્યા હોત તો ભારત ઘણા સમય પહેલા આઝાદ થઈ ગયું હોત'- આ છે નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝનો 1910માં પંજાબ પ્રાંતમાં જન્મેલા મુહમ્મદ ઝમાન કિયાનીની ક્ષમતા પરનો અભિપ્રાય.તેઓ બાળપણથી જ એક હોશિયાર વિદ્યાર્થી હતા. તેઓ 1931માં દેહરાદૂન ખાતે ભારતીય સૈન્ય એકેડેમીની પ્રથમ બેચમાં કેડેટ તરીકે જોડાયા હતા. તેઓ શ્રેષ્ઠ કેડેટ તરીકે રહ્યા હતા, અને તેમની સિદ્ધિઓ માટે તેમને સ્વોર્ડ ઓફ ઓનર, ગોલ્ડ મેડલ મળ્યો હતો. તેઓ બ્રિટિશ ભારતીય સેનામાં જોડાયા, પ્રથમ બટાલિયનની 14મી પંજાબ રેજિમેન્ટમાં જવાબદારીઓ લીધી. તેમણે 1941માં સ્ટાફ ઓફિસર-ઈન-ચાર્જ તરીકે મલાયાની યાત્રા કરી. જ્યારે બ્રિટિશ આર્મી બીજા વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન જાપાન દ્વારા પરાજિત થઈ, ત્યારે તેઓ સપ્ટેમ્બર, 1942માં કેપ્ટન મોહન સિંહના નેતૃત્વ હેઠળ ભારતીય રાષ્ટ્રીય સેનામાં જોડાયા. તેમણે ચીફ ઓફ જનરલ સ્ટાફ તરીકેની લગામ સંભાળી અને ભારતીય રાષ્ટ્રીય સેનાને મજબૂત બનાવી. જ્યારે મોહન સિંહે ડિસેમ્બર, 1942માં ભારતીય રાષ્ટ્રીય સૈન્યનું વિસર્જન કર્યું, ત્યારે જુલાઈ, 1943માં સુભાષ ચંદ્ર બોઝના સિંગાપોર આગમન સુધી ભારતીય સ્વતંત્રતા લીગના પ્રમુ...
Post a Comment
Read more