Skip to main content

શેખ ભિખારી સાહેબ (1819–1858)


શેખ ભિખારી સાહેબ જનરલ ડેલહાઉસીના ‘ડોક્ટરાઈન ઓફ લેપ્સ’ સામે ગુસ્સે ભરાયો હતો, જેનો એકમાત્ર ઉદ્દેશ બ્રિટીશ સામ્રાજ્યને વિસ્તૃત કરવાનો હતો. તેઓ સ્વતંત્રતા ચાહતા લોકલ શાસકોના સમર્થનમાં ઊભા રહ્યા અને વિદેશી શાસકો સામે લડ્યા. તેમનો જન્મ 1819 માં બિહારના રાંચી જિલ્લાના બુડ્મુ પોલીસ સ્ટેશનના અધિકારક્ષેત્રમાં આવેલા હુપ્ટે નામના ગામમાં થયો હતો. તેમના પિતાનું નામ શેખ બુલંદ હતું. તેમના વતનના ગામમાં શાળાકીય શિક્ષણ પૂર્ણ કર્યા પછી, ભિખારી સૈનિક તરીકે સૈન્યમાં જોડાયા. બાદમાં તે ત્યાંના શાસક ઠાકુર વિશ્વનાથ સહદેવના આમંત્રણ પર ઉદાઘર પ્રાંતમાં ગયો અને તરત જ તે પ્રાંતનો દિવાન બન્યો. તેમણે બ્રિટિશરો દ્વારા ‘ડોક્ટરાઈન ઓફ લેપ્સ’ ના નિકટવર્તી જોખમની અનુભૂતિ કરી હતી અને તે અનિવાર્ય બનશે. બ્રિટિશરોની વિસ્તરણવાદી પ્રવૃત્તિઓથી અધીરા શાસકોને એક કરવા માટે તેમણે અમાનત અલી અન્સારી, કરામત અલી અન્સારી અને શેખ હોર અન્સારી જેવા ખાસ દૂતોને વિવિધ પ્રાંતોમાં મોકલ્યા. ઇસ્ટ ઈન્ડિયા કંપનીના રામ વિજય સિંહ અને નાદિર અલી ખાનના સહયોગથી એક વ્યૂહાત્મક ચાલમાં તેમણે શરૂઆતમાં 1857 માં હજારીબાગ જિલ્લાના રામગઢ ખાતે બ્રિટીશરોના સૈન્યના વડા ક્વાર્ટર્સ પર હુમલો કર્યો અને યુદ્ધમાં વિજય મેળવ્યો. આ વિજયથી ઉત્સાહિત થઈને, તેમણે પોતાના દળો સાથે સંથાલ પરગણામાં પ્રવેશ કર્યો અને ભાનુકા ખાતે બ્રિટીશ સૈન્યને પરાજિત કર્યું. યુદ્ધમાં કેટલાક બ્રિટિશ અધિકારીઓ માર્યા ગયા હતા. ઠાકુર વિશ્વનાથે જીતની ઉજવણી કરી. દાનાપુર ખાતે કંપની દળની ભારે જમાવટની જાણ થતાં,શેખ ભિખારી અને ટિકંથા ઉમરાવસિંહ તેમના દળો સાથે રામગઢ પહોંચ્યા. એક ભયંકર યુદ્ધ શરૂ થયું. મૂળ સૈનિકોએ ભારે સશસ્ત્ર બ્રિટીશ સૈન્યનો સામનો કરવા માટે હથિયારો અને દારૂગોળાનો અભાવ હોવા છતાં મારો ચલાવ્યો, તેઓ યુદ્ધમાં તીર અને પત્થરોનો ઉપયોગ કરતા હતા. આખરે, બ્રિટીશ અધિકારીઓએ બ્રિટિશ શાસકો માટે ઊંઘ હરામ કરનાર ભિખારી પર નજર રાખવા વ્યૂહરચના ઘડી કાઢી. તેઓએ કેટલાક લોભી વ્યક્તિઓને દેશી દળોમાંથી લાલચ આપી અને ભિખારીનું ગુપ્ત સ્થાન શોધી કાઢ્યું. 6 જાન્યુઆરી, 1858 ના રોજ કમાન્ડર એમ.સી. ડોનાલ્ડે એક વિશાળ ટુકડી સાથે વ્યક્તિગત રૂપે ભિખારી અને ઉમરાવસિંહને પકડી લીધા હતા. બાદમાં બંનેને ફાંસી આપી, કોઈ પણ પ્રકારના કેસની સુનાવણી વગર ઝાડ પર લટકાવી દીધા. એ સંદર્ભમાં, એમ.સી. ડોનાલ્ડે કહ્યું: ‘બળવાખોરોમાં, ભિખારી સૌથી જોખમી અને કુખ્યાત બળવાખોર છે.’ આ બતાવે છે કે શેખ ભિખારી સાહેબે બ્રિટીશ અધિકારીઓને કેટલી હદે ભયભીત કર્યા હતા.

- સૈયદ નસીર અહમદ,લેખક (પુસ્તક : ધી ઈમ્મોર્ટલ્સ) 

મોબાઇલ : + 91 9440241727.

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

અબ્દુલ હબીબ યુસુફ મરફાની

 કદમ કદમ બઢાયે જા, ખુશી કે ગીત ગાયે જા, યહ જિંદગી હે કૌમ કી, તુ કોમ પે લૂટાયે જા. યાદ છે આ ગીત ? આ ગીત આઝાદ હિંદ ફૌજનું કવાયતી ગીત હતું. ૧૯૪૩-૪૪ના અરસામાં આ ગીત દેશના એકેએક બાળકની ઝબાન પર રમતું હતું ! અને કેમ ન રમે ! માથે કફન બાંધીને દેશની આઝાદી કાજે વિરાટકાય અંગ્રેજ સલ્તનત સામે આઝાદ હિંદ ફૌજનું ગઠન કરી ભારતના પ્રાણ પ્યારા નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝ જંગે ચઢયા હતા. અને એમની પડખે કેવા ઝિંદાદિલ જાંબાઝો હતા ! 'તુમ મુઝે ખૂન દો, મૈં તુમ્હે આઝાદી દૂંગા' આ તેમનો મંત્ર હતો.કમભાગ્યે એક હવાઈ અકસ્માતમાં તેઓ અલ્લાહને પ્યારા થઈ ગયા. તેમના જમણા હાથ સમા અબ્દુલ હબીબ મારફાની 'સેવકે હિંદ'ની જાંબાઝી વિષે વાંચો. પ્રથમ તમારાં રૂવાટાં ઊભા થઈ જશે અને પશ્ચાત તેમના પ્રત્યે અહોભાવ તમારું હૈયું પુલકિત બની જશે. ભારતના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામતા ઈતિહાસનું એક પ્રકરણ અહીં પ્રસ્તુત, પ્રકરણ શું છે આઝાદીના મતવાલા જાંબાઝોની જવામર્દી, દેશની આઝાદી કાજે સર્વસ્વ કુરબાન કરવાની તેમની ઉચ્ચતમ ભાવના, ખિસ્સામાં હોય, તેમની પાસે હોય તે તમામ પોતાના સરદારના ચરણે ધરી દેવાના તેમના જોશ અને વલવલા વિષે તમે વાંચશો અને જાણશો તો અવાક રહ...
Post a Comment
Read more

મેજર જનરલ મુહમ્મદ ઝમાન કિયાની (1910-1986)

'જો મારી સાથે કિયાની જેવા વધુ દસ યોદ્ધાઓ મળ્યા હોત તો ભારત ઘણા સમય પહેલા આઝાદ થઈ ગયું હોત'- આ છે નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝનો 1910માં પંજાબ પ્રાંતમાં જન્મેલા મુહમ્મદ ઝમાન કિયાનીની ક્ષમતા પરનો અભિપ્રાય.તેઓ બાળપણથી જ એક હોશિયાર વિદ્યાર્થી હતા. તેઓ 1931માં દેહરાદૂન ખાતે ભારતીય સૈન્ય એકેડેમીની પ્રથમ બેચમાં કેડેટ તરીકે જોડાયા હતા. તેઓ શ્રેષ્ઠ કેડેટ તરીકે રહ્યા હતા, અને તેમની સિદ્ધિઓ માટે તેમને સ્વોર્ડ ઓફ ઓનર, ગોલ્ડ મેડલ મળ્યો હતો. તેઓ બ્રિટિશ ભારતીય સેનામાં જોડાયા, પ્રથમ બટાલિયનની 14મી પંજાબ રેજિમેન્ટમાં જવાબદારીઓ લીધી. તેમણે 1941માં સ્ટાફ ઓફિસર-ઈન-ચાર્જ તરીકે મલાયાની યાત્રા કરી. જ્યારે બ્રિટિશ આર્મી બીજા વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન જાપાન દ્વારા પરાજિત થઈ, ત્યારે તેઓ સપ્ટેમ્બર, 1942માં કેપ્ટન મોહન સિંહના નેતૃત્વ હેઠળ ભારતીય રાષ્ટ્રીય સેનામાં જોડાયા. તેમણે ચીફ ઓફ જનરલ સ્ટાફ તરીકેની લગામ સંભાળી અને ભારતીય રાષ્ટ્રીય સેનાને મજબૂત બનાવી. જ્યારે મોહન સિંહે ડિસેમ્બર, 1942માં ભારતીય રાષ્ટ્રીય સૈન્યનું વિસર્જન કર્યું, ત્યારે જુલાઈ, 1943માં સુભાષ ચંદ્ર બોઝના સિંગાપોર આગમન સુધી ભારતીય સ્વતંત્રતા લીગના પ્રમુ...
Post a Comment
Read more

મુન્શી સૈયદ મુહમ્મદ મસ્તાન બેગ (1913-1999)

મુનશી સૈયદ મુહમ્મદ મસ્તાન બેગ, જેમણે જનતા વચ્ચે જાહેર કર્યું હતું કે "ગાંધીનો શબ્દ મારા માટે સુવર્ણ શબ્દ છે", અને તેમના સમગ્ર જીવન દરમિયાન મહાત્મા ગાંધીના માર્ગને અનુસર્યા, તેમનો જન્મ 1 જુલાઈ, 1913ના રોજ આંધ્રપ્રદેશના ગુંટુર શહેરમાં સંગડીગુંટામાં થયો હતો. તેમના માતા-પિતા મીરા સાહેબ અને હુસૈન બી હતા. તેઓ એક વિદ્યાર્થી તરીકે રાષ્ટ્રીય ચળવળ તરફ આકર્ષાયા અને ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસમાં સભ્યપદ મેળવ્યું. તેમણે સવિનય કાનૂન ભંગ નાગરિક ચળવળમાં સક્રિયપણે ભાગ લીધો હતો. શરૂઆતમાં, તેઓ ક્રાંતિકારી માર્ગ તરફ ખૂબ આકર્ષાયા હતા જે તેમની આસપાસના ઘણા લોકો દ્વારા અપનાવવામાં આવ્યો હતો. તેમને ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ દ્વારા આયોજિત હડતાળ અને ધરણાં પસંદ નહોતા. તેમણે ઇંડિયન નેશનલ કોગ્રેસ (INC) ના ક્રાંતિકારી સભ્યો સાથે ગુપ્ત રીતે ઘણા કાર્યક્રમોમાં ભાગ લીધો હતો. પ્રખ્યાત ક્રાંતિકારી અન્નપ્રગડા કામેશ્વર રાવ દ્વારા આયોજિત રાજકીય તાલીમ શિબિરમાં તેમણે ગુપ્ત રીતે ભાગ લીધો હતો.જેના કારણે તેમને 21 દિવસની પોલીસ કસ્ટડીમાં લેવામાં આવ્યા હતા. પોલીસ કસ્ટડીમાં તેમને શારીરિક અને માનસિક ત્રાસ આપવામાં આવ્યો હતો. તે...
Post a Comment
Read more