સર મિયાં મુહમ્મદ શફી (1869-1932)

સર મિયાં મુહમ્મદ શફી, જેમનું માનવું હતું કે રાજકીય સત્તામાં ભાગીદારી વિનાનો સમુદાય સારી રીતે પ્રગતિ કરી શકતો નથી અને તેમણે તે દિશામાં પોતાનો કાર્યક્રમ ઘડ્યો, તેમનો જન્મ 1869 માં લાહોરમાં 'બાગબાન-પુરા' કુટુંબમાં થયો હતો. તે . ઉચ્ચ અભ્યાસ માટે 1889 માં ઇંગ્લેન્ડ ગયા. તેમણે નાનપણથી જ જાહેર સેવાકીય પ્રવૃત્તિઓમાં રસ દાખવ્યો હતો. જ્યારે તે ઇંગ્લેંડમાં અભ્યાસ કરી રહ્યા હતા, ત્યારે તેમણે ‘અંજુમન-એ-ઇસ્લામીયા’ માં સભ્યપદ લીધું અને બાદમાં તેના પ્રમુખ બન્યા. કાયદાનો અભ્યાસક્રમ પૂર્ણ કર્યા પછી, તે ભારત પાછા ફર્યા. મિયાં મુહમ્મદ શફીનું માનવું હતું કે રાજકીય સશક્તિકરણમાં પોતાનો યોગ્ય હિસ્સો ન ધરાવતા સમુદાયનો વિકાસ થઈ શકતો નથી. તેમણે 1906માં સિમલા પ્રતિનિધિ મંડળમાં ભાગ લીધો. ભારતમાં મુસ્લિમ સમુદાયના પછાતપણાનું અવલોકન કરતાં, તેમણે રાજકીય, વિશિષ્ટ અને શૈક્ષણિક ક્ષેત્રે મુસ્લિમોને માર્ગદર્શન આપવા અને વિકસાવવા માટે ‘મુસ્લિમ એસોસિએશન’ શરૂ કર્યું. મુસ્લિમો માટે અનેક કાર્યક્રમોનું આયોજન કરતી વખતે, મિયાં મુહમ્મદ શફીએ 6 ડિસેમ્બર, 1906 ના રોજ નવાબ સર ખ્વાજા સલીમુલ્લાહના આમંત્રણ પર ઢાકામાં ‘ઓલ ઈન્ડિયા મુહમ્મદન શૈક્ષણિક સંમેલનમાં’ ભાગ લીધો હતો. જ્યારે તે પરિષદમાં ભાગ લેનારા સૈયદ અમીર અલી, મૌલાના મુહમ્મદ અલી, નવાબ વકાર-ઉલ-મુલ્ક, નવાબ મોહસીન-ઉલ-મુલ્ક જેવા આગળ પડતા પ્રતિનિધિઓ મુસ્લિમોના સર્વાંગી વિકાસ માટે સંસ્થા સ્થાપવાના મુદ્દા પર ચર્ચા કરી રહ્યા હતા, ત્યારે મિયાં મુહમ્મદ શફીએ તેમને રાજકીય મોરચે કામ કરવા માટે 'ઓલ ઈન્ડિયા મુસ્લિમ લીગ' નામના પ્લેટફોર્મનું સૂચન કર્યું. તેમણે ઓલ ઈન્ડિયા મુસ્લિમ લીગની રચના પછી તેના વિસ્તરણ માટે કામ કર્યું. તેમણે નવેમ્બર 1907 માં પંજાબ પ્રાદેશિક મુસ્લિમ લીગની શરૂઆત પણ કરી. તેમણે તેના મહાસચિવ તરીકે કામ કર્યું અને તેને મુસ્લિમ લીગની સફળ શાખા તરીકે વિકસિત કર્યું. તેઓ મહિલાઓના વિકાસ અને કલ્યાણ માટે ઉત્સુક હોવાથી તેમણે તેમની પુત્રી બેગમ જહાંઆરાને રાજકારણથી પરિચિત કરાવી.મિયાં મુહમ્મદ શફી 1909 અને 1914 માં પ્રાંતીય વિધાન પરિષદ માટે ચૂંટાયા અને 1911,1914 અને 1917 માં શાહી વિધાન પરિષદમાં પણ ચૂંટાયા. તેમણે એક સક્ષમ વકીલ તરીકે નામના અને ખ્યાતિ મેળવી અને વાઇસરોય એક્ઝિક્યુટિવ કાઉન્સિલના સભ્ય તરીકે 1919 થી 1924 સુધી લોકોની સેવા કરી અને શિક્ષણ, આરોગ્ય અને કાનૂની વિભાગોની જવાબદારીઓથી મુક્ત રહ્યા. મુહમ્મદ શફી મહત્વાકાંક્ષી રીતે મુસ્લિમોના રાજકીય સશક્તિકરણ માટે કામ કરી રહ્યા હતા અને સાયમન કમિશનના આગમન દરમિયાન તેમણે મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી. તેમણે 1930 માં પ્રથમ રાઉન્ડ ટેબલ કોન્ફરન્સમાં હાજરી આપી હતી. સર મિયાં મુહમ્મદ શફીએ 1932માં અંતિમ શ્વાસ લીધા.

- સૈયદ નસીર અહમદ,લેખક (પુસ્તક : ધી ઈમ્મોર્ટલ્સ) મોબાઇલ : + 91 9440241727.