Skip to main content

અશફાકુલ્લા ખાન (1900–1927)


રાષ્ટ્રવાદી ક્રાંતિકારી અશ્ફકુલ્લા ખાન, જેણે પોતાની માતૃભૂમિની મુક્તિ માટે પોતાનો જીવ જોખમમાં મૂકતાં બ્રિટીશ સામ્રાજ્ય સામે બળવો કર્યો હતો, તેનો જન્મ 22 ઓક્ટોબર, 1900 ના રોજ ઉત્તરપ્રદેશના શાહજહાંપુરમાં શ્રીમંત જમિંદાર પરિવારમાં થયો હતો.પિતાનુ નામ શફીકુલ્લાહ ખાન અને માતાનું નામ મઝહરુન્નિસા બેગમ. માતાના પ્રભાવને લીધે, તેણે સાહિત્યમાં રસ લીધો અને ઉર્દૂમાં વખાણાયેલા કવિ બન્યા. શાળાના દિવસોથી જ તેઓ સરકાર વિરોધી પ્રવૃત્તિઓમાં સામેલ થયા હતા, તેમની કવિતાઓ દ્વારા સરકાર સામે રોષ વ્યક્ત કર્યો. તેમણે પોતાની ઓળખ રામ પ્રસાદ બિસ્મિલ સાથે કરાવી, જે ‘હિન્દુસ્તાન રિપબ્લિકન એસોસિએશન’ ના પ્રમુખ હતા. શરૂઆતમાં બિસ્મિલ તેની ક્રાંતિકારી સંસ્થામાં અશફાકુલ્લાને સભ્યપદ આપતાં ખચકાતા હતા. પાછળથી, બિસ્મિલને અશફાકુલ્લાની પ્રતિબદ્ધતાની ખાતરી થઈ ગઈ અને તેમને ‘હિન્દુસ્તાન રિપબ્લિકન એસોસિએશન’ ના સભ્ય બનવાની મંજૂરી આપી. બિસ્મિલની આગેવાની હેઠળ અશફાકુલ્લાએ ઘણી પ્રવૃત્તિઓમાં સક્રિયપણે ભાગ લીધો. શરૂઆતના દિવસોમાં, રામ પ્રસાદ બિસ્મિલે કાકોરી ખાતે સરકારી ખજાનાની ટ્રેન લૂંટવાની યોજના ઘડી હતી, ક્રાંતિ માટે શસ્ત્રો અને દારૂગોળો મેળવવાની જરૂર હતી. અશફાકુલ્લાએ આ વિચારનો વિરોધ કર્યો હતો અને ચેતવણી આપી હતી કે જો લૂંટ ચલાવવામાં આવશે તો સરકાર સંપૂર્ણ બળથી ક્રાંતિકારીઓ પર જુલમ કરશે.જો કે શિસ્તબદ્ધ કાર્યકર અને લોકશાહી મુલ્યોને વરેલા અશ્ફાક, છેવટે બિસ્મિલના વિચાર સાથે સંમત થયા કારણ કે ઓર્ગેનાઇઝનનાં બહુમતી સભ્યોએ તેમને ટેકો આપ્યો હતો. તેમણે યોજનાને સફળતાપૂર્વક અમલમાં લાવવામાં મહત્વની ભૂમિકા પણ ભજવી. 1925 ના 9 ઓગસ્ટના રોજ ટ્રેન કાકોરી ગામમાંથી સરકારી ખજાનો લઇને પસાર થઈ રહી હતી ત્યારે તે લૂંટ થઈ હતી. આ ઘટનાથી બ્રિટીશ સરકાર ચોંકી ગઈ.ક્રાંતિકારીઓ પર આકરા પ્રહારો કર્યા અને ક્રાંતિકારી સંગઠનના સભ્યોની ધરપકડ કરી. આ ઘટના પછી અશ્ફાકુલ્લા ભૂગર્ભમાં જતા રહ્યા. એક વર્ષ પછી, તેમના જ ગામના વિશ્વાસઘાતી કે જેણે પોલીસને માહિતી પૂરી પાડી હતી,ના કારણે દિલ્હીમાં તેમની ધરપકડ કરવામાં આવી. સુનાવણી દરમિયાન, તેમણે કાકોરી ટ્રેન લૂંટની ઘટનાની સંપૂર્ણ જવાબદારી પોતાના માથે લઇને બિસ્મિલને બચાવવાનો ભરચક પ્રયાસ કર્યો હતો. તેમણે પોતાના વકીલની સલાહનું પણ ધ્યાન રાખ્યું નહીં અને પ્રિવી કાઉન્સિલને પત્ર લખ્યો કે તે આખી ઘટના માટે જવાબદાર છે. બાદમાં કોર્ટે અશ્ફાકુલ્લા ખાનને ફાંસીની સજા સંભળાવી હતી. 19 ડિસેમ્બર, 1927 ના રોજ તેને ફૈઝાબાદ જેલમાં ફાંસી આપવામાં આવી હતી.


- સૈયદ નસીર અહમદ,લેખક (પુસ્તક : ધી ઈમ્મોર્ટલ્સ) મોબાઇલ : + 91 9440241727.

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

અબ્દુલ હબીબ યુસુફ મરફાની

 કદમ કદમ બઢાયે જા, ખુશી કે ગીત ગાયે જા, યહ જિંદગી હે કૌમ કી, તુ કોમ પે લૂટાયે જા. યાદ છે આ ગીત ? આ ગીત આઝાદ હિંદ ફૌજનું કવાયતી ગીત હતું. ૧૯૪૩-૪૪ના અરસામાં આ ગીત દેશના એકેએક બાળકની ઝબાન પર રમતું હતું ! અને કેમ ન રમે ! માથે કફન બાંધીને દેશની આઝાદી કાજે વિરાટકાય અંગ્રેજ સલ્તનત સામે આઝાદ હિંદ ફૌજનું ગઠન કરી ભારતના પ્રાણ પ્યારા નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝ જંગે ચઢયા હતા. અને એમની પડખે કેવા ઝિંદાદિલ જાંબાઝો હતા ! 'તુમ મુઝે ખૂન દો, મૈં તુમ્હે આઝાદી દૂંગા' આ તેમનો મંત્ર હતો.કમભાગ્યે એક હવાઈ અકસ્માતમાં તેઓ અલ્લાહને પ્યારા થઈ ગયા. તેમના જમણા હાથ સમા અબ્દુલ હબીબ મારફાની 'સેવકે હિંદ'ની જાંબાઝી વિષે વાંચો. પ્રથમ તમારાં રૂવાટાં ઊભા થઈ જશે અને પશ્ચાત તેમના પ્રત્યે અહોભાવ તમારું હૈયું પુલકિત બની જશે. ભારતના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામતા ઈતિહાસનું એક પ્રકરણ અહીં પ્રસ્તુત, પ્રકરણ શું છે આઝાદીના મતવાલા જાંબાઝોની જવામર્દી, દેશની આઝાદી કાજે સર્વસ્વ કુરબાન કરવાની તેમની ઉચ્ચતમ ભાવના, ખિસ્સામાં હોય, તેમની પાસે હોય તે તમામ પોતાના સરદારના ચરણે ધરી દેવાના તેમના જોશ અને વલવલા વિષે તમે વાંચશો અને જાણશો તો અવાક રહ...
Post a Comment
Read more

મેજર જનરલ મુહમ્મદ ઝમાન કિયાની (1910-1986)

'જો મારી સાથે કિયાની જેવા વધુ દસ યોદ્ધાઓ મળ્યા હોત તો ભારત ઘણા સમય પહેલા આઝાદ થઈ ગયું હોત'- આ છે નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝનો 1910માં પંજાબ પ્રાંતમાં જન્મેલા મુહમ્મદ ઝમાન કિયાનીની ક્ષમતા પરનો અભિપ્રાય.તેઓ બાળપણથી જ એક હોશિયાર વિદ્યાર્થી હતા. તેઓ 1931માં દેહરાદૂન ખાતે ભારતીય સૈન્ય એકેડેમીની પ્રથમ બેચમાં કેડેટ તરીકે જોડાયા હતા. તેઓ શ્રેષ્ઠ કેડેટ તરીકે રહ્યા હતા, અને તેમની સિદ્ધિઓ માટે તેમને સ્વોર્ડ ઓફ ઓનર, ગોલ્ડ મેડલ મળ્યો હતો. તેઓ બ્રિટિશ ભારતીય સેનામાં જોડાયા, પ્રથમ બટાલિયનની 14મી પંજાબ રેજિમેન્ટમાં જવાબદારીઓ લીધી. તેમણે 1941માં સ્ટાફ ઓફિસર-ઈન-ચાર્જ તરીકે મલાયાની યાત્રા કરી. જ્યારે બ્રિટિશ આર્મી બીજા વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન જાપાન દ્વારા પરાજિત થઈ, ત્યારે તેઓ સપ્ટેમ્બર, 1942માં કેપ્ટન મોહન સિંહના નેતૃત્વ હેઠળ ભારતીય રાષ્ટ્રીય સેનામાં જોડાયા. તેમણે ચીફ ઓફ જનરલ સ્ટાફ તરીકેની લગામ સંભાળી અને ભારતીય રાષ્ટ્રીય સેનાને મજબૂત બનાવી. જ્યારે મોહન સિંહે ડિસેમ્બર, 1942માં ભારતીય રાષ્ટ્રીય સૈન્યનું વિસર્જન કર્યું, ત્યારે જુલાઈ, 1943માં સુભાષ ચંદ્ર બોઝના સિંગાપોર આગમન સુધી ભારતીય સ્વતંત્રતા લીગના પ્રમુ...
Post a Comment
Read more

મુન્શી સૈયદ મુહમ્મદ મસ્તાન બેગ (1913-1999)

મુનશી સૈયદ મુહમ્મદ મસ્તાન બેગ, જેમણે જનતા વચ્ચે જાહેર કર્યું હતું કે "ગાંધીનો શબ્દ મારા માટે સુવર્ણ શબ્દ છે", અને તેમના સમગ્ર જીવન દરમિયાન મહાત્મા ગાંધીના માર્ગને અનુસર્યા, તેમનો જન્મ 1 જુલાઈ, 1913ના રોજ આંધ્રપ્રદેશના ગુંટુર શહેરમાં સંગડીગુંટામાં થયો હતો. તેમના માતા-પિતા મીરા સાહેબ અને હુસૈન બી હતા. તેઓ એક વિદ્યાર્થી તરીકે રાષ્ટ્રીય ચળવળ તરફ આકર્ષાયા અને ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસમાં સભ્યપદ મેળવ્યું. તેમણે સવિનય કાનૂન ભંગ નાગરિક ચળવળમાં સક્રિયપણે ભાગ લીધો હતો. શરૂઆતમાં, તેઓ ક્રાંતિકારી માર્ગ તરફ ખૂબ આકર્ષાયા હતા જે તેમની આસપાસના ઘણા લોકો દ્વારા અપનાવવામાં આવ્યો હતો. તેમને ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ દ્વારા આયોજિત હડતાળ અને ધરણાં પસંદ નહોતા. તેમણે ઇંડિયન નેશનલ કોગ્રેસ (INC) ના ક્રાંતિકારી સભ્યો સાથે ગુપ્ત રીતે ઘણા કાર્યક્રમોમાં ભાગ લીધો હતો. પ્રખ્યાત ક્રાંતિકારી અન્નપ્રગડા કામેશ્વર રાવ દ્વારા આયોજિત રાજકીય તાલીમ શિબિરમાં તેમણે ગુપ્ત રીતે ભાગ લીધો હતો.જેના કારણે તેમને 21 દિવસની પોલીસ કસ્ટડીમાં લેવામાં આવ્યા હતા. પોલીસ કસ્ટડીમાં તેમને શારીરિક અને માનસિક ત્રાસ આપવામાં આવ્યો હતો. તે...
Post a Comment
Read more