Skip to main content

ગુલામ રસૂલ ખાન,કર્નૂલના નવાબ (-૧૮૪૦)


આંધ્રપ્રદેશના કર્નૂલના નવાબ ગુલામ રસૂલ ખાન, જેમણે ઇસ્ટ ઈન્ડિયા કંપનીના અધિકારીઓમાં આતંક મચાવ્યો હતો, તે 1823 માં સત્તા પર આવ્યા. બાળપણથી જ, ગુલામ રસૂલ ખાન વિદેશી શાસકોની હેરાનગતિની ક્યારેય ચિંતા કરતા નહીં. સત્તામાં આવ્યા પછી, તેમણે બ્રિટિશરોથી તેમના રાજ્યની રક્ષા કરવાની દરેક કાળજી લીધી. તેમને ખાતરી હતી કે બ્રિટિશરો સામે લડવું જ પડશે, અને તે માટે તૈયાર તેઓ છે. તેમણે નિઝામ સ્ટેટના રાજકુમાર ગોહર અલી ખાન ઉર્ફે મુબારિઝ-ઉદ-દૌલા સાથે મિત્રતા કરી. તેણે કર્નૂલ ખાતેનો પોતાનો કિલ્લો સાદી વસાહતમાં ફેરવ્યો. નવાબ ગુલામ રસૂલના ઈર્ષાળુ પિતરાઇ ભાઈઓ, જેમણે સત્તા પર કબજો મેળવવાની ઇચ્છા રાખી હતી, તેઓએ અંગ્રેજો સાથે મળીને તેમની વિરુદ્ધ કાવતરાં રચ્યાં હતાં. તેઓએ બ્રિટીશ રહેવાસી, જનરલ ફ્રેઝરને, 23 ઓગસ્ટ, 1839 ના રોજ યુદ્ધ માટે ગુલામ રસૂલની સજ્જતા અંગે માહિતી આપી હતી. આની ચેતવણી આપીને, ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીએ આ મામલે તપાસ કરવા અને તાત્કાલિક અહેવાલ આપવા એડવર્ડ આર્મસ્ટ્રોંગની નિમણૂક કરી. એડવર્ડે જનરલ ફ્રેઝરને એક પત્ર લખીને જણાવ્યું હતું કે ‘કર્નૂલના નવાબના શસ્ત્રો પ્રચંડ છે. યુદ્ધ માટેની તેની સજ્જતાનું વર્ણન કરવું મુશ્કેલ છે. તેમણે બગીચાઓ અને શાહી મહેલો સાદી વસાહતોમાં ફેરવી દીધા હતા. ’આ માહિતીએ જનરલ ફ્રેઝરની કરોડરજ્જુને ઢીલી કરી દીધી, જેમણે કોલોનલ એ.બી ડાઇસની કમાન્ડ હેઠળ ઇસ્ટ ઈન્ડિયા કંપની દળોને કર્નૂલનો કિલ્લો કબજે કરવા અને નવાબ ગુલામ રસૂલ ખાનની ધરપકડ કરવા તાત્કાલિક મોકલાયા.ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીના સૈનિકોએ 12 ઓક્ટોબર, 1839 ના રોજ કર્નૂલ કિલ્લા પર હુમલો કર્યો અને તેની કિલ્લેબંધી કરી હતી. છ દિવસની ભારે લડત બાદ, દુશ્મનો ગુલામ રસૂલ ખાનને 18 ઓક્ટોબર, 1839 ના રોજ કર્નૂલ નજીકના ગામ જોહરપુરમમાંથી અટકાયત કરવામાં સફળ રહ્યા હતાં. પછીથી, તેઓ તેમને તિરુચિનાપલ્લી લઈ ગયા અને રસૂલ ખાનને તિરુચિનાપલ્લી જેલમાં કેદ કર્યા. બ્રિટિશ શાસકોએ કર્નૂલના નવાબને મારી નાંખવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી. તેથી તેઓએ તેમના અંગત સેવકને નવાબને ઝેરી ખોરાક પીરસવા માટે લાંચ આપી, જેના કારણે નવાબ ગુલામ રસૂલ ખાનનું 12 જુલાઈ, 1840 ના રોજ અવસાન થયું. કંપનીએ નોકર પર હત્યાનો આરોપ મૂક્યો અને તેને મૃત્યુદંડની સજા ફટકારી. આ કાવતરાને છુપાવવા માટે બ્રિટીશ શાસકોએ તેમના સ્તરનો શ્રેષ્ઠ પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ ઇતિહાસે સમયની સાથે હકીકત જાહેર કરી. ગુલામ રસૂલ ખાનને આંધ્રપ્રદેશના રાયલાસીમા ક્ષેત્રના લોકો હજી પણ યાદ કરે છે, જ્યાં તેઓ હજી પણ તેમની યાદમાં ‘કંદનાવોલુ નવાબૂ કથા’ (કર્નૂલ નવાબની કહાની) નામના લોકગીત ગાય છે.


- સૈયદ નસીર અહમદ,લેખક (પુસ્તક : ધી ઈમ્મોર્ટલ્સ) મોબાઇલ : + 91 9440241727.

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

અબ્દુલ હબીબ યુસુફ મરફાની

 કદમ કદમ બઢાયે જા, ખુશી કે ગીત ગાયે જા, યહ જિંદગી હે કૌમ કી, તુ કોમ પે લૂટાયે જા. યાદ છે આ ગીત ? આ ગીત આઝાદ હિંદ ફૌજનું કવાયતી ગીત હતું. ૧૯૪૩-૪૪ના અરસામાં આ ગીત દેશના એકેએક બાળકની ઝબાન પર રમતું હતું ! અને કેમ ન રમે ! માથે કફન બાંધીને દેશની આઝાદી કાજે વિરાટકાય અંગ્રેજ સલ્તનત સામે આઝાદ હિંદ ફૌજનું ગઠન કરી ભારતના પ્રાણ પ્યારા નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝ જંગે ચઢયા હતા. અને એમની પડખે કેવા ઝિંદાદિલ જાંબાઝો હતા ! 'તુમ મુઝે ખૂન દો, મૈં તુમ્હે આઝાદી દૂંગા' આ તેમનો મંત્ર હતો.કમભાગ્યે એક હવાઈ અકસ્માતમાં તેઓ અલ્લાહને પ્યારા થઈ ગયા. તેમના જમણા હાથ સમા અબ્દુલ હબીબ મારફાની 'સેવકે હિંદ'ની જાંબાઝી વિષે વાંચો. પ્રથમ તમારાં રૂવાટાં ઊભા થઈ જશે અને પશ્ચાત તેમના પ્રત્યે અહોભાવ તમારું હૈયું પુલકિત બની જશે. ભારતના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામતા ઈતિહાસનું એક પ્રકરણ અહીં પ્રસ્તુત, પ્રકરણ શું છે આઝાદીના મતવાલા જાંબાઝોની જવામર્દી, દેશની આઝાદી કાજે સર્વસ્વ કુરબાન કરવાની તેમની ઉચ્ચતમ ભાવના, ખિસ્સામાં હોય, તેમની પાસે હોય તે તમામ પોતાના સરદારના ચરણે ધરી દેવાના તેમના જોશ અને વલવલા વિષે તમે વાંચશો અને જાણશો તો અવાક રહ...
Post a Comment
Read more

મેજર જનરલ મુહમ્મદ ઝમાન કિયાની (1910-1986)

'જો મારી સાથે કિયાની જેવા વધુ દસ યોદ્ધાઓ મળ્યા હોત તો ભારત ઘણા સમય પહેલા આઝાદ થઈ ગયું હોત'- આ છે નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝનો 1910માં પંજાબ પ્રાંતમાં જન્મેલા મુહમ્મદ ઝમાન કિયાનીની ક્ષમતા પરનો અભિપ્રાય.તેઓ બાળપણથી જ એક હોશિયાર વિદ્યાર્થી હતા. તેઓ 1931માં દેહરાદૂન ખાતે ભારતીય સૈન્ય એકેડેમીની પ્રથમ બેચમાં કેડેટ તરીકે જોડાયા હતા. તેઓ શ્રેષ્ઠ કેડેટ તરીકે રહ્યા હતા, અને તેમની સિદ્ધિઓ માટે તેમને સ્વોર્ડ ઓફ ઓનર, ગોલ્ડ મેડલ મળ્યો હતો. તેઓ બ્રિટિશ ભારતીય સેનામાં જોડાયા, પ્રથમ બટાલિયનની 14મી પંજાબ રેજિમેન્ટમાં જવાબદારીઓ લીધી. તેમણે 1941માં સ્ટાફ ઓફિસર-ઈન-ચાર્જ તરીકે મલાયાની યાત્રા કરી. જ્યારે બ્રિટિશ આર્મી બીજા વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન જાપાન દ્વારા પરાજિત થઈ, ત્યારે તેઓ સપ્ટેમ્બર, 1942માં કેપ્ટન મોહન સિંહના નેતૃત્વ હેઠળ ભારતીય રાષ્ટ્રીય સેનામાં જોડાયા. તેમણે ચીફ ઓફ જનરલ સ્ટાફ તરીકેની લગામ સંભાળી અને ભારતીય રાષ્ટ્રીય સેનાને મજબૂત બનાવી. જ્યારે મોહન સિંહે ડિસેમ્બર, 1942માં ભારતીય રાષ્ટ્રીય સૈન્યનું વિસર્જન કર્યું, ત્યારે જુલાઈ, 1943માં સુભાષ ચંદ્ર બોઝના સિંગાપોર આગમન સુધી ભારતીય સ્વતંત્રતા લીગના પ્રમુ...
Post a Comment
Read more

મુન્શી સૈયદ મુહમ્મદ મસ્તાન બેગ (1913-1999)

મુનશી સૈયદ મુહમ્મદ મસ્તાન બેગ, જેમણે જનતા વચ્ચે જાહેર કર્યું હતું કે "ગાંધીનો શબ્દ મારા માટે સુવર્ણ શબ્દ છે", અને તેમના સમગ્ર જીવન દરમિયાન મહાત્મા ગાંધીના માર્ગને અનુસર્યા, તેમનો જન્મ 1 જુલાઈ, 1913ના રોજ આંધ્રપ્રદેશના ગુંટુર શહેરમાં સંગડીગુંટામાં થયો હતો. તેમના માતા-પિતા મીરા સાહેબ અને હુસૈન બી હતા. તેઓ એક વિદ્યાર્થી તરીકે રાષ્ટ્રીય ચળવળ તરફ આકર્ષાયા અને ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસમાં સભ્યપદ મેળવ્યું. તેમણે સવિનય કાનૂન ભંગ નાગરિક ચળવળમાં સક્રિયપણે ભાગ લીધો હતો. શરૂઆતમાં, તેઓ ક્રાંતિકારી માર્ગ તરફ ખૂબ આકર્ષાયા હતા જે તેમની આસપાસના ઘણા લોકો દ્વારા અપનાવવામાં આવ્યો હતો. તેમને ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ દ્વારા આયોજિત હડતાળ અને ધરણાં પસંદ નહોતા. તેમણે ઇંડિયન નેશનલ કોગ્રેસ (INC) ના ક્રાંતિકારી સભ્યો સાથે ગુપ્ત રીતે ઘણા કાર્યક્રમોમાં ભાગ લીધો હતો. પ્રખ્યાત ક્રાંતિકારી અન્નપ્રગડા કામેશ્વર રાવ દ્વારા આયોજિત રાજકીય તાલીમ શિબિરમાં તેમણે ગુપ્ત રીતે ભાગ લીધો હતો.જેના કારણે તેમને 21 દિવસની પોલીસ કસ્ટડીમાં લેવામાં આવ્યા હતા. પોલીસ કસ્ટડીમાં તેમને શારીરિક અને માનસિક ત્રાસ આપવામાં આવ્યો હતો. તે...
Post a Comment
Read more