Skip to main content

સૈય્યદ બદરૂલ હસન (1898-1937)


સૈયદ બદરૂલ હસનનો જન્મ 1898 માં નિઝામ રાજ્યની તત્કાલીન રાજધાની હૈદરાબાદમાં એક સમૃદ્ધ કુલીન પરિવારમાં થયો હતો. તેમના પિતાનું નામ અમીર હસન અને માતાનું ફકરુલ હાજીયા હસન, જેઓ સ્વાતંત્ર્ય સેનાની હતા. બદરૂલ હસન પણ સ્વતંત્રતા ચળવળમાં જોડાયા. ગાંધીના માર્ગદર્શન હેઠળ પત્રકાર બનવા સાબરમતી આશ્રમ ગયા અને મહાત્મા ગાંધીના સંપાદન હેઠળ પ્રકાશિત ‘યંગ ઈન્ડિયા’ માં અનેક લેખો લખ્યા. બાદમાં, તે ‘ઈંડિપેન્ડન્ટ’ અંગ્રેજી દૈનિક ન્યૂઝ પેપરમાં જોડાયા, જે અલ્હાબાદથી પ્રકાશિત થતું. રાષ્ટ્રવાદી તરીકે તેમણે સામ્રાજ્યવાદી શાસકોની ટીકા કરતા ઘણા લેખો લખ્યા. જ્યારે નિઝામ રાજ્યમાં બ્રિટીશ વિરોધી પ્રવૃત્તિઓ વિશે વિચારવું ખૂબ જ મુશ્કેલ હતું, ત્યારે બદરૂલ હસને 1920 માં 'તિલક સ્વરાજ્ય નિધિ' ભંડોળ એકત્રિત કરવાની પહેલ કરી. તેમણે 23,000 રૂપિયા એકઠા કર્યા અને 'તિલક સ્વરાજ્ય નિધિ’ બોમ્બેને દાન આપ્યું.બદરૂલ હસને ખિલાફત અને અસહકાર આંદોલનમાં સક્રિયપણે ભાગ લીધો અને વિદેશી ચીજવસ્તુઓ,કપડાંનો બહિષ્કાર કર્યો હતો. તે નિઝામ રાજ્યના પ્રથમ એવા વ્યક્તિ હતા, જેમણે બ્રિટિશ રાજકુમારની ભારત મુલાકાત દરમિયાન વિદેશી કપડા સળગાવી દીધા હતા. બદરૂલ હસને ખાદી આંદોલનને અગ્રતા આપી. તે પ્રથમ વ્યક્તિ હતા જેઓ બોમ્બેથી હૈદરાબાદ રાજ્યમાં આધુનિક ચરખા લાવ્યા. બદરૂલ હસન અને તેના ભાઇ જાફર હુસેને ખાદી,ધોતી અને ગાંધી ટોપી નિઝામ શાસકોની ઇચ્છા વિરુદ્ધ પહેર્યા હતા. શાસકોના ગુસ્સાની પરવાહ કર્યા વિના તેઓએ રાષ્ટ્રીય આંદોલન માટેના અભિયાનને વધુ તીવ્ર બનાવ્યું. સૈયદ બદરૂલ હસને આંદોલન માટે લોકોને પ્રેરણા આપવા માટે જરૂરી સાહિત્યની રચના કરી અને હૈદરાબાદ બુક ડેપો શરૂ કર્યો, જે ભારતીય રાષ્ટ્રીય ચળવળના નેતાઓનું કેન્દ્ર બન્યું. બદરૂલ હસને કલાપ્રેમી ઉદ્યોગકારોને મહાત્મા ગાંધીની વિચારધારા મુજબ કુટીર ઉદ્યોગો અને હસ્તકલાને પ્રોત્સાહન આપવા પ્રોત્સાહિત કર્યા. તેમણે રોકાણોની સમસ્યાને દૂર કરવા સહકારી આંદોલનનું નેતૃત્વ કર્યું અને હૈદરાબાદમાં સહકારી ક્ષેત્રનો પાયો નાખનારા ચાવીરૂપ વ્યક્તિઓમાંના એક બન્યા. હસને સહકારી ચળવળને પ્રોત્સાહિત અને લોકપ્રિય બનાવવા માટે ‘ઇમદાદ-એ-બહમી’ નામનું ઉર્દૂ સામયિક શરૂ કર્યું. મહાત્મા ગાંધીના નેતૃત્વ હેઠળ ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળ અને ગ્રામીણ વિકાસ માટે પોતાનું સંપૂર્ણ જીવન સમર્પિત કરનાર સૈયદ બદરૂલ હસનનું 1937 માં અવસાન થયું.


- સૈયદ નસીર અહમદ,લેખક (પુસ્તક : ધી ઈમ્મોર્ટલ્સ) મોબાઇલ : + 91 9440241727.

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

અબ્દુલ હબીબ યુસુફ મરફાની

 કદમ કદમ બઢાયે જા, ખુશી કે ગીત ગાયે જા, યહ જિંદગી હે કૌમ કી, તુ કોમ પે લૂટાયે જા. યાદ છે આ ગીત ? આ ગીત આઝાદ હિંદ ફૌજનું કવાયતી ગીત હતું. ૧૯૪૩-૪૪ના અરસામાં આ ગીત દેશના એકેએક બાળકની ઝબાન પર રમતું હતું ! અને કેમ ન રમે ! માથે કફન બાંધીને દેશની આઝાદી કાજે વિરાટકાય અંગ્રેજ સલ્તનત સામે આઝાદ હિંદ ફૌજનું ગઠન કરી ભારતના પ્રાણ પ્યારા નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝ જંગે ચઢયા હતા. અને એમની પડખે કેવા ઝિંદાદિલ જાંબાઝો હતા ! 'તુમ મુઝે ખૂન દો, મૈં તુમ્હે આઝાદી દૂંગા' આ તેમનો મંત્ર હતો.કમભાગ્યે એક હવાઈ અકસ્માતમાં તેઓ અલ્લાહને પ્યારા થઈ ગયા. તેમના જમણા હાથ સમા અબ્દુલ હબીબ મારફાની 'સેવકે હિંદ'ની જાંબાઝી વિષે વાંચો. પ્રથમ તમારાં રૂવાટાં ઊભા થઈ જશે અને પશ્ચાત તેમના પ્રત્યે અહોભાવ તમારું હૈયું પુલકિત બની જશે. ભારતના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામતા ઈતિહાસનું એક પ્રકરણ અહીં પ્રસ્તુત, પ્રકરણ શું છે આઝાદીના મતવાલા જાંબાઝોની જવામર્દી, દેશની આઝાદી કાજે સર્વસ્વ કુરબાન કરવાની તેમની ઉચ્ચતમ ભાવના, ખિસ્સામાં હોય, તેમની પાસે હોય તે તમામ પોતાના સરદારના ચરણે ધરી દેવાના તેમના જોશ અને વલવલા વિષે તમે વાંચશો અને જાણશો તો અવાક રહ...
Post a Comment
Read more

મેજર જનરલ મુહમ્મદ ઝમાન કિયાની (1910-1986)

'જો મારી સાથે કિયાની જેવા વધુ દસ યોદ્ધાઓ મળ્યા હોત તો ભારત ઘણા સમય પહેલા આઝાદ થઈ ગયું હોત'- આ છે નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝનો 1910માં પંજાબ પ્રાંતમાં જન્મેલા મુહમ્મદ ઝમાન કિયાનીની ક્ષમતા પરનો અભિપ્રાય.તેઓ બાળપણથી જ એક હોશિયાર વિદ્યાર્થી હતા. તેઓ 1931માં દેહરાદૂન ખાતે ભારતીય સૈન્ય એકેડેમીની પ્રથમ બેચમાં કેડેટ તરીકે જોડાયા હતા. તેઓ શ્રેષ્ઠ કેડેટ તરીકે રહ્યા હતા, અને તેમની સિદ્ધિઓ માટે તેમને સ્વોર્ડ ઓફ ઓનર, ગોલ્ડ મેડલ મળ્યો હતો. તેઓ બ્રિટિશ ભારતીય સેનામાં જોડાયા, પ્રથમ બટાલિયનની 14મી પંજાબ રેજિમેન્ટમાં જવાબદારીઓ લીધી. તેમણે 1941માં સ્ટાફ ઓફિસર-ઈન-ચાર્જ તરીકે મલાયાની યાત્રા કરી. જ્યારે બ્રિટિશ આર્મી બીજા વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન જાપાન દ્વારા પરાજિત થઈ, ત્યારે તેઓ સપ્ટેમ્બર, 1942માં કેપ્ટન મોહન સિંહના નેતૃત્વ હેઠળ ભારતીય રાષ્ટ્રીય સેનામાં જોડાયા. તેમણે ચીફ ઓફ જનરલ સ્ટાફ તરીકેની લગામ સંભાળી અને ભારતીય રાષ્ટ્રીય સેનાને મજબૂત બનાવી. જ્યારે મોહન સિંહે ડિસેમ્બર, 1942માં ભારતીય રાષ્ટ્રીય સૈન્યનું વિસર્જન કર્યું, ત્યારે જુલાઈ, 1943માં સુભાષ ચંદ્ર બોઝના સિંગાપોર આગમન સુધી ભારતીય સ્વતંત્રતા લીગના પ્રમુ...
Post a Comment
Read more

મુન્શી સૈયદ મુહમ્મદ મસ્તાન બેગ (1913-1999)

મુનશી સૈયદ મુહમ્મદ મસ્તાન બેગ, જેમણે જનતા વચ્ચે જાહેર કર્યું હતું કે "ગાંધીનો શબ્દ મારા માટે સુવર્ણ શબ્દ છે", અને તેમના સમગ્ર જીવન દરમિયાન મહાત્મા ગાંધીના માર્ગને અનુસર્યા, તેમનો જન્મ 1 જુલાઈ, 1913ના રોજ આંધ્રપ્રદેશના ગુંટુર શહેરમાં સંગડીગુંટામાં થયો હતો. તેમના માતા-પિતા મીરા સાહેબ અને હુસૈન બી હતા. તેઓ એક વિદ્યાર્થી તરીકે રાષ્ટ્રીય ચળવળ તરફ આકર્ષાયા અને ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસમાં સભ્યપદ મેળવ્યું. તેમણે સવિનય કાનૂન ભંગ નાગરિક ચળવળમાં સક્રિયપણે ભાગ લીધો હતો. શરૂઆતમાં, તેઓ ક્રાંતિકારી માર્ગ તરફ ખૂબ આકર્ષાયા હતા જે તેમની આસપાસના ઘણા લોકો દ્વારા અપનાવવામાં આવ્યો હતો. તેમને ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ દ્વારા આયોજિત હડતાળ અને ધરણાં પસંદ નહોતા. તેમણે ઇંડિયન નેશનલ કોગ્રેસ (INC) ના ક્રાંતિકારી સભ્યો સાથે ગુપ્ત રીતે ઘણા કાર્યક્રમોમાં ભાગ લીધો હતો. પ્રખ્યાત ક્રાંતિકારી અન્નપ્રગડા કામેશ્વર રાવ દ્વારા આયોજિત રાજકીય તાલીમ શિબિરમાં તેમણે ગુપ્ત રીતે ભાગ લીધો હતો.જેના કારણે તેમને 21 દિવસની પોલીસ કસ્ટડીમાં લેવામાં આવ્યા હતા. પોલીસ કસ્ટડીમાં તેમને શારીરિક અને માનસિક ત્રાસ આપવામાં આવ્યો હતો. તે...
Post a Comment
Read more