Skip to main content

ડો.ખાન અબ્દુલ જબ્બાર ખાન (1883-1957)


ભારતીય રાષ્ટ્રીય ચળવળના ઇતિહાસમાં ડો.ખાન સાહબ તરીકે પ્રખ્યાત ડો.ખાન અબ્દુલ જબ્બારખાનનો જન્મ 1883 માં પાકિસ્તાનના પેશાવર જિલ્લાના ચારસદ્દા તહસિલના ઉત્તમંજાઇ ગામમાં થયો હતો. તેમણે પ્રાથમિક શિક્ષણ પેશાવરમાં મેળવ્યું હતું અને બોમ્બેમાં મેડિકલ કોર્સ પૂરો કર્યો હતો. પાછળથી, 1909માં તેઓએ ઉચ્ચ અભ્યાસ માટે ઇંગ્લેન્ડની મુસાફરી કરી અને ભારત પાછા ફર્યા અને 1920 માં ઈન્ડિયન મેડિકલ સર્વિસમાં જોડાયા. પરંતુ, બ્રિટિશ સૈનિકોની સારવાર કરવામાં અનિચ્છા હોવાને કારણે તેણે નોકરીમાંથી રાજીનામું આપ્યું હતું. તેમણે તેમના ભાઇ ખાન અબ્દુલ ગફ્ફાર ખાનના માર્ગદર્શન હેઠળ લોકોની સેવા માટે પોતાની હોસ્પિટલ શરૂ કરી અને ભારતીય રાષ્ટ્રીય ચળવળમાં પ્રવેશ કર્યો. મહાત્મા ગાંધી દ્વારા આપવામાં આવેલા આહવાનના જવાબમાં તેમણે 1930 માં અસહકાર ચળવળમાં ભાગ લીધો, જે દરમિયાન તેમણે પોતાનું પ્રથમ રાજકીય ભાષણ આપ્યું. પેશાવરના ખીસ્સાખાની બજારમાં પોલીસ ગોળીબાર દરમિયાન ઘાયલ થયેલા પીડિતોની સારવાર માટે તેમને બ્રિટિશ સરકાર દ્વારા સજા કરવામાં આવી હતી. સજા પૂર્ણ થયા પછી, તેઓને ઉત્તર પશ્ચિમ સીમા પ્રાંતમાંથી દેશનિકાલ કરવામાં આવ્યા. ડો.ખાન સાહેબ સ્વતંત્રતા ચળવળના એક સમર્પિત નેતા હતા અને તેઓ ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસમાં ઉત્તર પશ્ચિમ સરહદ પ્રાંતના એક સમાંતર નેતા તરીકે લોકો દ્વારા ખૂબ આદર પામ્યા હતા. તેમણે 1935 અને 1940 માં યોજાયેલી ચૂંટણીમાં મુસ્લિમ લીગના ઉમેદવારોને હરાવી અને મુખ્યમંત્રી બન્યા. તેમણે 1942 માં ભારત છોડો આંદોલનમાં સક્રિયપણે ભાગ લીધો હતો. તેમણે ઓલ ઈન્ડિયા મુસ્લિમ લીગની અલગતાવાદી વિચારધારાનો વિરોધ કર્યો હતો અને જિન્નાના બે રાષ્ટ્રના સિદ્ધાંતનો પ્રતિકાર કર્યો હતો. જ્યારે મુસ્લિમ લીગ દ્વારા 16 ઓગસ્ટ, 1946 ના રોજ જાહેર ચર્ચા કરવામાં આવી, ત્યારે તેમણે હિન્દુઓ અને મુસ્લિમો વચ્ચે સુમેળ સુનિશ્ચિત કરવાના તમામ પ્રયત્નો કર્યા. ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ 1 મે, 1947 ના રોજ રાષ્ટ્રના ભાગલા માટે ઔપચારિક રીતે સંમત થઈ ગઈ હતી, તેમ છતાં ડો.ખાન બંધુઓએ તેનો અંત સુધી વિરોધ કર્યો હતો. પરિણામે, પાકિસ્તાન સરકારે ડો. ખાનને ‘દેશદ્રોહી’ ગણાવ્યા હતા અને છ વર્ષ સુધી તેમને નજરકેદ રાખ્યા હતા. પછીથી પણ, ખાન બ્રધર્સને ઘણી વખત દેશવટો થયો. તેમની સાથે સરકારોની વર્તણૂકનો જરાય વિરોધ કરતા ન હતા, ડો.ખાનને લોકો તેમના વહાલા નેતા તરીકે ચાહતા હતા. એ હકીકત જાણ્યા હોવા છતાં પણ, તેમને દૂર કરવા માટે કાવતરાઓ ચાલી રહયા હતા; ડો.ખાને પોતાને પ્રેમ કરતા લોકોથી પોતાને દૂર રાખી શક્યા નહીં. છેવટે, 9 મે, 1958 ના રોજ ડો. ખાન અબ્દુલ જબ્બાર ખાનની હત્યા કરવામાં આવી.

- સૈયદ નસીર અહમદ (લેખક, ધી ઈમ્મોર્ટલ્સ પુસ્તક)

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

અબ્દુલ હબીબ યુસુફ મરફાની

 કદમ કદમ બઢાયે જા, ખુશી કે ગીત ગાયે જા, યહ જિંદગી હે કૌમ કી, તુ કોમ પે લૂટાયે જા. યાદ છે આ ગીત ? આ ગીત આઝાદ હિંદ ફૌજનું કવાયતી ગીત હતું. ૧૯૪૩-૪૪ના અરસામાં આ ગીત દેશના એકેએક બાળકની ઝબાન પર રમતું હતું ! અને કેમ ન રમે ! માથે કફન બાંધીને દેશની આઝાદી કાજે વિરાટકાય અંગ્રેજ સલ્તનત સામે આઝાદ હિંદ ફૌજનું ગઠન કરી ભારતના પ્રાણ પ્યારા નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝ જંગે ચઢયા હતા. અને એમની પડખે કેવા ઝિંદાદિલ જાંબાઝો હતા ! 'તુમ મુઝે ખૂન દો, મૈં તુમ્હે આઝાદી દૂંગા' આ તેમનો મંત્ર હતો.કમભાગ્યે એક હવાઈ અકસ્માતમાં તેઓ અલ્લાહને પ્યારા થઈ ગયા. તેમના જમણા હાથ સમા અબ્દુલ હબીબ મારફાની 'સેવકે હિંદ'ની જાંબાઝી વિષે વાંચો. પ્રથમ તમારાં રૂવાટાં ઊભા થઈ જશે અને પશ્ચાત તેમના પ્રત્યે અહોભાવ તમારું હૈયું પુલકિત બની જશે. ભારતના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામતા ઈતિહાસનું એક પ્રકરણ અહીં પ્રસ્તુત, પ્રકરણ શું છે આઝાદીના મતવાલા જાંબાઝોની જવામર્દી, દેશની આઝાદી કાજે સર્વસ્વ કુરબાન કરવાની તેમની ઉચ્ચતમ ભાવના, ખિસ્સામાં હોય, તેમની પાસે હોય તે તમામ પોતાના સરદારના ચરણે ધરી દેવાના તેમના જોશ અને વલવલા વિષે તમે વાંચશો અને જાણશો તો અવાક રહ...
Post a Comment
Read more

મેજર જનરલ મુહમ્મદ ઝમાન કિયાની (1910-1986)

'જો મારી સાથે કિયાની જેવા વધુ દસ યોદ્ધાઓ મળ્યા હોત તો ભારત ઘણા સમય પહેલા આઝાદ થઈ ગયું હોત'- આ છે નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝનો 1910માં પંજાબ પ્રાંતમાં જન્મેલા મુહમ્મદ ઝમાન કિયાનીની ક્ષમતા પરનો અભિપ્રાય.તેઓ બાળપણથી જ એક હોશિયાર વિદ્યાર્થી હતા. તેઓ 1931માં દેહરાદૂન ખાતે ભારતીય સૈન્ય એકેડેમીની પ્રથમ બેચમાં કેડેટ તરીકે જોડાયા હતા. તેઓ શ્રેષ્ઠ કેડેટ તરીકે રહ્યા હતા, અને તેમની સિદ્ધિઓ માટે તેમને સ્વોર્ડ ઓફ ઓનર, ગોલ્ડ મેડલ મળ્યો હતો. તેઓ બ્રિટિશ ભારતીય સેનામાં જોડાયા, પ્રથમ બટાલિયનની 14મી પંજાબ રેજિમેન્ટમાં જવાબદારીઓ લીધી. તેમણે 1941માં સ્ટાફ ઓફિસર-ઈન-ચાર્જ તરીકે મલાયાની યાત્રા કરી. જ્યારે બ્રિટિશ આર્મી બીજા વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન જાપાન દ્વારા પરાજિત થઈ, ત્યારે તેઓ સપ્ટેમ્બર, 1942માં કેપ્ટન મોહન સિંહના નેતૃત્વ હેઠળ ભારતીય રાષ્ટ્રીય સેનામાં જોડાયા. તેમણે ચીફ ઓફ જનરલ સ્ટાફ તરીકેની લગામ સંભાળી અને ભારતીય રાષ્ટ્રીય સેનાને મજબૂત બનાવી. જ્યારે મોહન સિંહે ડિસેમ્બર, 1942માં ભારતીય રાષ્ટ્રીય સૈન્યનું વિસર્જન કર્યું, ત્યારે જુલાઈ, 1943માં સુભાષ ચંદ્ર બોઝના સિંગાપોર આગમન સુધી ભારતીય સ્વતંત્રતા લીગના પ્રમુ...
Post a Comment
Read more

મુન્શી સૈયદ મુહમ્મદ મસ્તાન બેગ (1913-1999)

મુનશી સૈયદ મુહમ્મદ મસ્તાન બેગ, જેમણે જનતા વચ્ચે જાહેર કર્યું હતું કે "ગાંધીનો શબ્દ મારા માટે સુવર્ણ શબ્દ છે", અને તેમના સમગ્ર જીવન દરમિયાન મહાત્મા ગાંધીના માર્ગને અનુસર્યા, તેમનો જન્મ 1 જુલાઈ, 1913ના રોજ આંધ્રપ્રદેશના ગુંટુર શહેરમાં સંગડીગુંટામાં થયો હતો. તેમના માતા-પિતા મીરા સાહેબ અને હુસૈન બી હતા. તેઓ એક વિદ્યાર્થી તરીકે રાષ્ટ્રીય ચળવળ તરફ આકર્ષાયા અને ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસમાં સભ્યપદ મેળવ્યું. તેમણે સવિનય કાનૂન ભંગ નાગરિક ચળવળમાં સક્રિયપણે ભાગ લીધો હતો. શરૂઆતમાં, તેઓ ક્રાંતિકારી માર્ગ તરફ ખૂબ આકર્ષાયા હતા જે તેમની આસપાસના ઘણા લોકો દ્વારા અપનાવવામાં આવ્યો હતો. તેમને ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ દ્વારા આયોજિત હડતાળ અને ધરણાં પસંદ નહોતા. તેમણે ઇંડિયન નેશનલ કોગ્રેસ (INC) ના ક્રાંતિકારી સભ્યો સાથે ગુપ્ત રીતે ઘણા કાર્યક્રમોમાં ભાગ લીધો હતો. પ્રખ્યાત ક્રાંતિકારી અન્નપ્રગડા કામેશ્વર રાવ દ્વારા આયોજિત રાજકીય તાલીમ શિબિરમાં તેમણે ગુપ્ત રીતે ભાગ લીધો હતો.જેના કારણે તેમને 21 દિવસની પોલીસ કસ્ટડીમાં લેવામાં આવ્યા હતા. પોલીસ કસ્ટડીમાં તેમને શારીરિક અને માનસિક ત્રાસ આપવામાં આવ્યો હતો. તે...
Post a Comment
Read more