'કાકા બાબુ' મુઝફ્ફર અહેમદ (1889-1973)

મુઝફ્ફર અહેમદ, જેઓ 'કાકા બાબુ' તરીકે જાણીતા હતા, અને જેમણે સામ્રાજ્યવાદી બ્રિટિશ શાસનથી સ્વતંત્રતા ઉપરાંત એક સમતાવાદી સમાજની ઇચ્છા રાખી હતી, તેમનો જન્મ 5 ઓગસ્ટ, 1889ના રોજ પૂર્વ બંગાળના નૌઆખલી જિલ્લાના સંદ્વિપમાં થયો હતો, જેને હાલમાં બાંગ્લાદેશ કહેવામાં આવે છે. નાનપણથી જ ગરીબીને કારણે તેમણે અભ્યાસ ચાલુ રાખતાંની સાથે પરિવારનું ભરણપોષણ કરવું પડ્યું હતું. વાંચન પ્રત્યેનો તેમનો શોખ અને શીખવા માટેના સમર્પણે તેમને એક સારા લેખક અને આકર્ષક વક્તા બનાવ્યા. તેમણે ખૂબ જ નાની ઉંમરે 1906માં બંગાળના વિભાજનનો વિરોધ કર્યો હતો. મુઝફ્ફર અહેમદ 1916 માં સીધા રાજકારણમાં પ્રવેશ્યા. તેઓ 1917 માં રશિયામાં બોલ્શેવિક ક્રાંતિની સફળતાથી પ્રેરિત થયા. બાદમાં, તેમણે 1919 ના ક્રૂર રોલેટ એક્ટનો વિરોધ કરતી ચળવળનું નેતૃત્વ કર્યું. બંગાળમાં ક્રાંતિકારીઓ સાથે તેમના સૌહાર્દપૂર્ણ સંબંધો હતા. તેઓ મુહાજરીન પાસેથી સામ્યવાદી વિચારધારાથી પરિચિત થયા, જેઓ તેમના ઐતિહાસિક ‘હિઝરત’ પછી રશિયાથી ભારત પાછા ફર્યા. આમ, તેમણે આંતરરાષ્ટ્રીય સામ્યવાદી ચળવળ સાથે સંબંધો સ્થાપિત કર્યા અને બંગાળમાં ભારતીય સામ્યવાદી ચળવળનું નિર્માણ કરવાનું શરૂ કર્યું. બ્રિટિશ સરકાર તેના ઉભરતા તબક્કામાં જ સામ્યવાદી ચળવળને અંકુશમાં લેવા માંગતી હોવાથી, તેમણે મુઝફ્ફર અહેમદને જાણીતા પેશાવર કાવતરાના કેસમાં ફસાવ્યો. બ્રિટિશ સરકાર તરફથી તેમને હેરાનગતિનો સામનો કરવો પડ્યો હોવા છતાં, તેમણે 1924-25 દરમિયાન લખવાનું ચાલુ રાખતા તેમની પ્રવૃત્તિઓ વધુ તીવ્ર બનાવી, તેમણે ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસમાં વિવિધ હોદ્દાઓ સંભાળ્યા. તેમણે 1926-27 દરમિયાન બંગાળ પ્રાંતીય કોંગ્રેસ સમિતિના સભ્ય તરીકે અને 1927-29 દરમિયાન અખિલ ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ સમિતિના સભ્ય તરીકે સક્રિય ભૂમિકા ભજવી હતી. 1939 માં જ્યારે બીજા વિશ્વયુદ્ધની શરૂઆત થઈ, ત્યારે તેમણે ઘણા યુદ્ધ વિરોધી પ્રદર્શનોમાં સક્રિયપણે ભાગ લીધો, જેના માટે બ્રિટિશ સરકાર દ્વારા તેમની ઘણી વખત ધરપકડ કરવામાં આવી. સામ્યવાદીઓએ 1942ના ભારત છોડો ચળવળમાં ભાગ લીધો ન હોવા છતાં, મુઝફ્ફર અહેમદ, લેખક તરીકે ભારતીય રાષ્ટ્રીય ચળવળના કાર્યકરો સાથે ઉભા હતા. અંગ્રેજોના સામ્રાજ્યવાદી શાસન સામે લડાયક સ્વભાવને કારણે તેમણે ઘણા વર્ષો જેલના સળિયા પાછળ વિતાવ્યા. મુઝફ્ફર, જે માત્ર પ્રતિબદ્ધ સ્વાતંત્ર્ય સેનાની અને સામ્યવાદી નેતા તરીકે જ નહીં, પરંતુ માનવતાવાદી વ્યક્તિ તરીકે પણ પ્રખ્યાત હતા. 'કાકા બાબુ' મુઝફ્ફર અહેમદે 18 ડિસેમ્બર, 1973ના રોજ કલકત્તામાં અંતિમ શ્વાસ લીધા હતા.

- સૈયદ નસીર અહમદ (લેખક, ધી ઈમ્મોર્ટલ્સ પુસ્તક)