સૈયદ શાહ કાદરી બિયાબની (1894–1969)

બ્રિટિશ શાસનના પ્રબળ વિરોધી અને પોતાની જાતને સંપૂર્ણરીતે ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળને સમર્પિત કરનાર સૈયદ શાહ મોહિઉદ્દીન કાદરી બિયાબનીનો જન્મ 1894 માં આંધ્રપ્રદેશના કુર્નુલ જિલ્લાના કુમ્બુમ ખાતે, એક શ્રીમંત પરિવારમાં થયો હતો. તેમના પિતાનું નામ સૈયદ ગૌસે પીર કાદરી બિયાબની હતું, જે ‘અલ્લાહ શફી’ તરીકે જાણીતા પ્રખ્યાત ડોક્ટર હતા અને માતાનું નામ રૂકૈયા બી. સૈયદ શાહ કાદરી બિયાબનીએ પોતાનું પ્રાથમિક શિક્ષણ કુમ્બુમ હાઇસ્કૂલમાંથી કર્યું હતું. પાછળથી, મદ્રાસની પ્રેસિડેન્સી કોલેજમાંથી સ્નાતક થયા અને અલીગઢની મુહમ્મદન એંગ્લો-ઓરિએન્ટલ કોલેજમાં લો કોર્સમાં જોડાયા. જ્યારે તે અલીગઢ ખાતે હતા, ત્યારે તેમનો પરિચય ડો. જાકીર હુસેન સાથે થયો, જેના કારણે તેમનું જીવન ભારતીય રાષ્ટ્રીય ચળવળ તરફ વળ્યું.ડો.બાબુ રાજેન્દ્ર પ્રસાદ જેવા રાષ્ટ્રીય ચળવળના નેતાઓને ગુપ્ત રીતે મળવા બદલ જયારે તેમની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી, ત્યારે તેમણે ત્રણ દિવસ માત્ર મીઠું લઈને ભૂખ હડતાળ પર ઉતરીને અટકાયતનો વિરોધ કર્યો હતો. જ્યારે તે આગ્રા જેલમાં હતા ત્યારે તેમણે મૌલાના અબુલ કલામ આઝાદ સાથે આત્મીયતા વિકસાવી હતી. તેલુગુ, ઉર્દૂ, કન્નડ, તમિલ અને અંગ્રેજી ભાષાઓમાં તેમની સજ્જતાએ, તેમને અબ્દુલ કલામ આઝાદની ‘તફસીર-એ-કુરાન’ લખવામાં સહાય કરવા સક્ષમ બનાવ્યા. તેમણે બ્રિટિશ સરકાર દ્વારા રજૂ કરેલા ડેપ્યુટી કલેક્ટરના પદને નકારી કાઢતાં કહ્યું હતું કે ‘અંગ્રેજોકા ગુલામગિરી નહીં કરુંગા’ (હું બ્રિટીશના ગુલામ તરીકે સેવા આપવા માંગતો નથી). તેમણે મે 1923 માં ભારતીય રાષ્ટ્રીય ધ્વજ ચળવળમાં ભાગ લીધો હતો. તેમણે ખાનપુર ખાતે રાષ્ટ્રીય ધ્વજ સત્યાગ્રહમાં હાજરી આપી હતી, અને આંધ્ર પ્રાંત કોગ્રેસ સમિતિના સભ્ય તરીકે સરકારના આદેશોનો ભંગ કર્યો હતો. ભારત છોડો આંદોલનમાં ભાગ લેવા બદલ તેમને અગિયાર મહિનાની કેદની સજા ફટકારાઈ હતી. તેમણે કહ્યું કે ‘હું મુસ્લિમ છું. હું મારા ધર્મનો આદર કરું છું અને હું અલ્લાહનો આદર કરું છું. પરંતુ, મને ભારતીય કહેવામાં ગર્વ છે.’ તેમના જીવનમાં મહાત્મા ગાંધીના માર્ગને અનુસર્યા. તેમણે ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસને મજબૂત કરવા 500 એકર જમીન દાનમાં આપી. તેમણે ભારતની સ્વતંત્રતા ચળવળમાં તેમની સેવાઓ આપીને, આઝાદી પછી ભારત સરકાર દ્વારા અપાયેલી 15 એકર જમીન પણ દાનમાં આપી હતી. આંધ્રપ્રદેશ વિધાન પરિષદના સભ્ય તરીકે કામ કરતાં, સૈયદ શાહ મોહિઉદ્દીન કાદરી બિયાબનીએ 1 ઓક્ટોબર, 1969 ના રોજ અંતિમ શ્વાસ લીધા.

- સૈયદ નસીર અહમદ (લેખક, ધી ઈમ્મોર્ટલ્સ પુસ્તક)