મુહમ્મદ ઈસ્માઈલ (1896-1972)

મુહમ્મદ ઈસ્માઈલ, જેઓ માનતા હતા કે શિક્ષણ પ્રત્યેની સખાવત એ તમામ સખાવતોમાં શ્રેષ્ઠ છે, તેમનો જન્મ 5 જૂન, 1896ના રોજ તમિલનાડુના તિરુનાલવેલી જિલ્લાના પેટ્ટાઈમાં થયો હતો. તેમના પિતા મૌલવી કે.ટી. મિયાખાન રોથર બહુભાષી વિદ્વાન હતા. ઇસ્માઇલે બાળપણમાં જ પિતા ગુમાવ્યા હતા. તેમણે પ્રાથમિક શિક્ષણ તિરુનાલવેલીમાં અને ઉચ્ચ શિક્ષણ મદ્રાસમાં મેળવ્યું હતું. તેમણે ખિલાફત અને અસહકાર ચળવળમાં ભાગ લેવા માટે મહાત્મા ગાંધીના પ્રભાવ હેઠળ કોલેજનો બહિષ્કાર કર્યો હતો. તેમણે ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસમાં સભ્યપદ લીધું અને સ્વતંત્રતા સંગ્રામ દરમિયાન તેમના ભાઈ ઈબ્રાહિમ અહમદ સાથે અનેક કાર્યક્રમોમાં સક્રિય ભાગ લીધો. મુહમ્મદ ઈસ્માઈલે યુવાનોને રાષ્ટ્રીય ચળવળ તરફ એકત્ર કર્યા અને તેમને પ્રતિબદ્ધ કાર્યકરો તરીકે તૈયાર કર્યા જેના માટે તેમણે અનેક સંસ્થાઓની સ્થાપના કરી. ઈમાનદારી માટે જાણીતા મુહમ્મદ ઈસ્માઈલ જાણીતા ઉદ્યોગપતિ જમાલ મુહમ્મદની મદદથી નિકાસ અને આયાતના વ્યવસાયમાં સફળ ઉદ્યોગસાહસિક બન્યા. વ્યવસાયમાં વ્યસ્ત હોવા છતાં, તેમણે રાજકારણમાં સક્રિયપણે ભાગ લીધો હતો અને ઘણી શૈક્ષણિક સંસ્થાઓની સ્થાપના માટે કામ કર્યું હતું. એક પરોપકારી તરીકે, તેમણે માત્ર મોટી રકમનું દાન કર્યું નથી, પરંતુ ઘણી શૈક્ષણિક સંસ્થાઓની સ્થાપના માટે ધનિકો પાસેથી દાન પણ એકત્ર કર્યું હતું. મુહમ્મદ ઈસ્માઈલ 1936 માં ચૂંટણીના પરિણામોથી નારાજ હતા, જે સંપૂર્ણપણે ધાર્મિક આધાર પર નક્કી કરવામાં આવ્યા હતા. તેથી તેઓ ઓલ ઈન્ડિયા મુસ્લિમ લીગમાં જોડાયા. તેમણે તમિલનાડુમાં મુસ્લિમ લીગને મજબૂત બનાવી અને 1946ની ચૂંટણી દરમિયાન લીગના ઘણા ઉમેદવારો ચૂંટાયા અને એસેમ્બલીમાં વિપક્ષનું નેતૃત્વ કર્યું. દેશના વિભાજન પછી, તેમણે પાકિસ્તાનનો પ્રવાસ કર્યો અને તત્કાલીન પાકિસ્તાનના વડા પ્રધાન શ્રી લિયાકત અલી ખાનને સલાહ આપી કે તેઓ પાકિસ્તાનમાં લઘુમતીઓને કોઈપણ મુશ્કેલી ઊભી થવી જોઇએ નહીં. જ્યારે ભારતમાં રાજ્યોનું પુનર્ગઠન કરવામાં આવ્યું, ત્યારે તે કેરળની રચના પછી સ્થાયી થયા. તેઓ વર્ષ 1962, 1967 અને 1971માં કેરળમાં મંજેરી લોકસભા મતવિસ્તારમાંથી ઇન્ડિયન યુનિયન મુસ્લિમ લીગના ઉમેદવાર તરીકે ચૂંટાયા હતા. તેમને આદરપૂર્વક 'કાયદ-એ-મિલ્લત' (રાષ્ટ્રના નેતા) તરીકે બોલાવવામાં આવતા હતા. મુહમ્મદ ઈસ્માઈલ, જેમણે પોતાનું જીવનના અંત સુધી લોકોના કલ્યાણ માટે કામ કર્યું અને જીવન સમર્પિત કર્યું, 4 એપ્રિલ, 1972 ના રોજ અંતિમ શ્વાસ લીધા.

- સૈયદ નસીર અહમદ (લેખક, ધી ઈમ્મોર્ટલ્સ પુસ્તક)