ડૉ. ફકરુદ્દીન અલી અહેમદ (1905-1977)

ડૉ. ફકરુદ્દીન અલી અહેમદ, જેઓ મજૂરોના અધિકારોની રક્ષા માટે બ્રિટિશ વેપારી સમૂહ સામે સંઘર્ષનો સામનો કરવા તૈયાર હતા, તેમનો જન્મ 13 મે, 1905ના રોજ દિલ્હીમાં થયો હતો. તેમના પિતા કર્નલ જલનૂર અલી હતા, જેમણે સેનામાં ભારતીય અધિકારીઓ વિરુદ્ધ અંગ્રેજો દ્વારા કરવામાં આવતા ભેદભાવનો વિરોધ કર્યો હતો. અલી અહેમદ પંજાબ યુનિવર્સિટીમાંથી સ્નાતક થયા હતા અને તેમણે ઈંગ્લેન્ડમાં કાયદાનો અભ્યાસ કર્યો હતો જ્યાં તેઓ જવાહરલાલ નેહરુને મળ્યા હતા. તેમણે 1923 માં લાહોર ખાતે વકીલ તરીકે તેમની પ્રેક્ટિસ શરૂ કરી અને રાષ્ટ્રીય ચળવળમાં પ્રવેશવા માટે 1931 માં ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસમાં સભ્યપદ મેળવ્યું. તેઓ તેમની કૌટુંબિક સંપત્તિની દેખરેખ માટે આસામની રાજધાની ગૌવાહટી ગયા હતા. ગૌવાહટીમાં તેમણે ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસની આસામ શાખાની મુખ્ય જવાબદારીઓ સંભાળી. તેમણે મુસ્લિમ લીગના નેતાઓના આમંત્રણોને ફગાવી દીધા અને માત્ર કોંગ્રેસમાં જ રહ્યા. તેમણે 1935ની ચૂંટણીમાં મુસ્લિમ લીગના ઉમેદવારને હરાવ્યા અને આસામ વિધાનસભામાં ચૂંટાયા બાદ મહેસૂલ અને શ્રમ કલ્યાણ મંત્રી બન્યા. તેમના કાર્યકાળ દરમિયાન, તેમણે બ્રિટિશ વેપારીઓના ગુસ્સાને અવગણીને, કૃષિ આવકવેરા બિલ વગેરે જેવા ઘણા મજૂર તરફી બિલો લાવ્યા. તેમણે 1940 માં વ્યક્તિગત સત્યાગ્રહમાં ભાગ લીધો હતો, જેના માટે તેમને અંગ્રેજો દ્વારા જેલમાં ધકેલી દેવામાં આવ્યા હતા. બાદમાં, તેઓ ભારત છોડો ચળવળમાં તેમની ભૂમિકા માટે ફરી એક વખત જેલમાં ગયા હતા અને એપ્રિલ, 1945 સુધી જેલમાં રહ્યા હતા. ડૉ. ફકરુદ્દીન અલી અહેમદે 1945માં બેગમ આબેદા સાથે લગ્ન કર્યા. તેમણે જાહેર કર્યું કે સ્વતંત્રતા હાંસલ કરવા માટે હિંદુઓ અને મુસ્લિમો વચ્ચે એકતા જરૂરી છે અને મુસ્લિમ લીગના વિભાજનકારી રાજકારણનો સખત વિરોધ કર્યો. તેઓ આઝાદી પછી ઘણી વખત આસામ વિધાનસભા અને રાજ્યસભામાં ચૂંટાયા અને સરકારમાં વિવિધ મંત્રાલયો સંભાળ્યા. તેઓ પંડિત નેહરુના આમંત્રણ પર કેન્દ્રીય કેબિનેટમાં જોડાયા હતા. 1969માં જ્યારે ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસનું વિભાજન થયું ત્યારે તેમણે ઈન્દિરા ગાંધીને ટેકો આપ્યો હતો. તેઓ 1971 માં સંસદમાં ચૂંટાયા હતા. પછીના રાજકીય વિકાસમાં, ડૉ અલી 1974 માં ભારતના રાષ્ટ્રપતિ તરીકે ચૂંટાયા હતા. ભારતના પાંચમા રાષ્ટ્રપતિ તરીકે, તેમણે રમતગમત અને સાંસ્કૃતિક પ્રવૃત્તિઓના વિકાસમાં મદદ કરી હતી, કારણ કે તે ક્ષેત્રોમાં તેઓ વ્યક્તિગત રીતે રસ ધરાવતા હતા. 1975માં ઈમરજન્સીની ઘોષણા માટે તેમની ટીકા થઈ હોવા છતાં, તેમની ઈમાનદારી, અખંડિતતા અને બિનસાંપ્રદાયિક વિચારધારા માટે તેમનું સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું. ડૉ. ફકરુદ્દીન અલી અહેમદે 11 ફેબ્રુઆરી, 1977ના રોજ રાષ્ટ્રપતિ ભવન, નવી દિલ્હી ખાતે અંતિમ શ્વાસ લીધા હતા.

- સૈયદ નસીર અહમદ (લેખક, ધી ઈમ્મોર્ટલ્સ પુસ્તક)