આજીવન મહાત્મા ગાંધીના માર્ગે ચાલનાર અને “વિશાખા ગાંધી” તરીકે ઓળખાતા ફરિદુલ ઝમાનો જન્મ 1907માં આંધ્રપ્રદેશના વિશાખાપટ્ટનમમાં થયો હતો. તેઓ બાળપણમાં વિશાખાપટ્ટનમના ખીલા બજારમાં રહેતા હતા. તેઓ બાળપણથી જ ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળ તરફ આકર્ષાયા હતા અને તેમણે ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના કાર્યક્રમોમાં ભાગ લેવાનું શરૂ કર્યું હતું. તે પછી, તેમણે મહાત્મા ગાંધીના માર્ગને અનુસરવાનું શરૂ કર્યું. તેઓ માનતા કે અહિંસક પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરીને જ અંગ્રેજોને હરાવી શકાય છે અને તેમણે સ્વતંત્રતા ચળવળમાં સક્રિયપણે ભાગ લીધો. ફરિદુલ ઝમાએ 1924માં મદ્રાસમાં "નીલ સત્યાગ્રહ"માં ભાગ લીધો હતો. આ આંદોલનમાં ભાગ લેવા તેઓ વિશાખાપટ્ટનમથી મદ્રાસ ગયા. તે ચળવળમાં તેમની સક્રિય ભાગીદારીને કારણે બ્રિટિશ સરકાર દ્વારા તેમની ધરપકડ કરવામાં આવી. તેમણે અસહકાર ચળવળ, વ્યક્તિગત સત્યાગ્રહ, મીઠા સત્યાગ્રહ, ભારત છોડો અને સમાન અન્ય ચળવળ જેવા ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળના લગભગ તમામ આંદોલનાત્મક કાર્યક્રમોમાં ખૂબ જ સક્રિયપણે ભાગ લીધો હતો. ફરીદુલ ઝમાએ અંગ્રેજો સામે લડતા ક્રાંતિકારીઓ સાથે પણ સારા સંબંધો જાળવી રાખ્યા હતા, જોકે તેઓ મૂળભૂત રીતે અહિંસાના ગાંધીવાદી વિચારના કટ્ટર અનુયાયી હતા. તેમણે તેમના વિસ્તારના ક્રાંતિકારી લડવૈયાઓને મદદ કરી. જેના કારણે તેમની અનેકવાર ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. એક પ્રસંગે તેઓ મહાત્મા ગાંધી સાથે જેલમાં હતા. ત્યારથી, ફરીદુલ ઝમા "વિશાખા ગાંધી" તરીકે ખૂબ જ પ્રખ્યાત થયા. પોતે ખાદી પહેરતા હતા અને ખાદીને મહત્વ આપતા હતા. રાષ્ટ્રીય ચળવળમાં ભાગ લેવા ઉપરાંત, તેમણે સામાજિક સુધારણાની પ્રવૃત્તિઓમાં રસ દાખવ્યો. તેમણે અસ્પૃશ્યતા દૂર કરવા અને લોકોને શિક્ષિત કરવા માટેની ચળવળોને વધુ મહત્વ આપ્યું. પોતાના લક્ષ્ય સુધી પહોંચવા માટે, તેમણે પુસ્તકાલય ચળવળમાં કામ કરવાનું શરૂ કર્યું. તેમણે પોતે વિશાખાપટ્ટનમમાં પ્રથમ ઉર્દૂ પુસ્તકાલયની સ્થાપના કરી જે “બાબુલાલ ગ્રંથાલયમ” તરીકે જાણીતી બની. આઝાદી પછી, તેમણે લોકોમાં શાંતિ અને સંવાદિતા માટે કામ કર્યું.જાતિ અને ધર્મથી ઉપર ઊઠીને લોકો દ્વારા ખુબ માન પામ્યા. તેમણે ધાર્મિક સંવાદિતાના રક્ષણ માટે સતત કામ કર્યું. સ્વતંત્રતા સેનાની અને સામાજિક કાર્યકર તરીકેની તેમની સેવાઓને કારણે તેઓ વિશાખા ગાંધી તરીકે ઓળખવામાં આવ્યા હતા. 2 ડિસેમ્બર, 1983ના રોજ બાબુલાલ ફરીદુલ ઝમાએ વિશાખાપટ્ટનમમાં અંતિમ શ્વાસ લીધા.
- સૈયદ નસીર અહમદ (લેખક, ધી ઈમ્મોર્ટલ્સ પુસ્તક)
Comments
Post a Comment