Skip to main content

મેજર જનરલ શાહ નવાઝ ખાન (1914-1983)


મેજર જનરલ શાહ નવાઝ ખાન, જેઓ ઇંડિયન નેશનલ આર્મી (આઝાદ હિંદ ફોજ) માંના એક જનરલ હતા, તેમનો જન્મ 24 જાન્યુઆરી, 1914 ના રોજ રાવલપિંડીમાં થયો હતો. તેમના પિતા ટિક્કા ખાન બ્રિટિશ ઈન્ડિયન આર્મીમાં ઉચ્ચ કક્ષાના અધિકારી હતા. પ્રારંભિક શિક્ષણ પૂર્ણ કર્યા પછી, શાહ નવાઝે લશ્કરી તાલીમ મેળવી અને 1935માં બ્રિટિશ ભારતીય સેનામાં જોડાયા. બીજા વિશ્વ યુદ્ધ સમયે, તેઓ નેતાજી સુભાષ ચંદ્ર બોઝના આમંત્રણ પર ઇંડિયન નેશનલ આર્મીમાં જોડાયા, જેમણે તેમને મેજર જનરલ તરીકે નિયુક્ત કર્યા. તેમણે ઇન્ડિયન નેશનલ આર્મીની ટુકડીઓનું નેતૃત્વ કર્યું, જેણે 1944માં ભારતીય સરહદો પાસે બ્રિટિશ સૈનિકોને હરાવ્યા હતા. આ વિજયનો જબરજસ્ત આનંદ લાંબો સમય ટકી શક્યો નહીં કારણ કે આંતરરાષ્ટ્રીય પરિસ્થિતિને કારણે જાપાને ઇંડિયન નેશનલ આર્મીને તેના પોતાના ભાગ્ય પર છોડી દીધી હતી. તે જટિલ પરિસ્થિતિ દરમિયાન મેજર જનરલ શાહ નવાઝે 1945માં બ્રિટિશ દળો સામે પોતાના સૈનિકોનું નેતૃત્વ કર્યું હતું. તે યુદ્ધમાં ઇંડિયન નેશનલ આર્મીને ભારે નુકસાન થયું હતું. તેના મોટાભાગના સૈનિકોએ જીવ ગુમાવ્યો અને શાહ નવાઝ સહિત બાકીના સૈનિકોને 13 મે, 1945 ના રોજ અટકાયતમાં લેવામાં આવ્યા હતા. બ્રિટિશ સરકારે તેમના પર રાજદ્રોહનો આરોપ મૂક્યો અને 5 નવેમ્બર, 1945ના રોજ દિલ્હીના લાલ કિલ્લામાં કેસ ચલાવ્યો. તે ટ્રાયલ દરમિયાન, મુસ્લિમ લીગના નેતા મુહમ્મદ અલી ઝીણાએ માત્ર શાહ નવાઝ વતી દલીલ કરવાની ઓફર કરી હતી. પરંતુ, શાહ નવાઝે આ ઓફરને એમ કહીને નકારી કાઢી હતી કે ‘આઝાદીની લડતમાં અમે ખભે ખભા મિલાવીને ઊભા છીએ. મારા સાથીઓ અમારા નેતૃત્વથી પ્રેરિત યુદ્ધના મેદાનમાં મૃત્યુ પામ્યા છે. અમે એકબીજા સાથે ઊભા રહીશું અથવા સાથે સંઘર્ષ કરીશું.' અંતે, બ્રિટિશ સરકારે તેમને દેશનિકાલમાં આજીવન કારાવાસની સજા ફટકારી પરંતુ દેશમાં ઉભી થયેલી નવી રાજકીય પરિસ્થિતિને કારણે તેમને મુક્ત કર્યા. તે અજમાયશ દરમિયાન તે જવાહરલાલ નેહરુ સહિતના ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના નેતાઓની નજીક આવ્યા. જેના કારણે તેઓ પછીના તબક્કામાં કોંગ્રેસમાં જોડાયા. તેમણે વિવિધ સમુદાયો વચ્ચે સંવાદિતા માટે કામ કર્યું. આઝાદી પછી, તેઓ 1951, 1957, 1962 અને 1971માં લોકસભામાં ચૂંટાયા. તેઓ 1967 અને 1977માં મેરઠથી લોકસભા ચૂંટણીમાં હારી ગયા. તેમણે કેન્દ્રીય મંત્રી તરીકે દેશની સેવા કરી હતી. તેમણે તેમના પુસ્તક 'My Memories of the INA and Its Netaji' માં આઝાદ હિંદ ફોઝમાં પોતાના અનુભવો લખ્યા છે. મેજર જનરલ શાહ નવાઝ ખાનનું 9 ડિસેમ્બર, 1983ના રોજ લખનૌમાં અવસાન થયું હતું.
- સૈયદ નસીર અહમદ (લેખક, ધી ઈમ્મોર્ટલ્સ પુસ્તક)

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

અબ્દુલ હબીબ યુસુફ મરફાની

 કદમ કદમ બઢાયે જા, ખુશી કે ગીત ગાયે જા, યહ જિંદગી હે કૌમ કી, તુ કોમ પે લૂટાયે જા. યાદ છે આ ગીત ? આ ગીત આઝાદ હિંદ ફૌજનું કવાયતી ગીત હતું. ૧૯૪૩-૪૪ના અરસામાં આ ગીત દેશના એકેએક બાળકની ઝબાન પર રમતું હતું ! અને કેમ ન રમે ! માથે કફન બાંધીને દેશની આઝાદી કાજે વિરાટકાય અંગ્રેજ સલ્તનત સામે આઝાદ હિંદ ફૌજનું ગઠન કરી ભારતના પ્રાણ પ્યારા નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝ જંગે ચઢયા હતા. અને એમની પડખે કેવા ઝિંદાદિલ જાંબાઝો હતા ! 'તુમ મુઝે ખૂન દો, મૈં તુમ્હે આઝાદી દૂંગા' આ તેમનો મંત્ર હતો.કમભાગ્યે એક હવાઈ અકસ્માતમાં તેઓ અલ્લાહને પ્યારા થઈ ગયા. તેમના જમણા હાથ સમા અબ્દુલ હબીબ મારફાની 'સેવકે હિંદ'ની જાંબાઝી વિષે વાંચો. પ્રથમ તમારાં રૂવાટાં ઊભા થઈ જશે અને પશ્ચાત તેમના પ્રત્યે અહોભાવ તમારું હૈયું પુલકિત બની જશે. ભારતના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામતા ઈતિહાસનું એક પ્રકરણ અહીં પ્રસ્તુત, પ્રકરણ શું છે આઝાદીના મતવાલા જાંબાઝોની જવામર્દી, દેશની આઝાદી કાજે સર્વસ્વ કુરબાન કરવાની તેમની ઉચ્ચતમ ભાવના, ખિસ્સામાં હોય, તેમની પાસે હોય તે તમામ પોતાના સરદારના ચરણે ધરી દેવાના તેમના જોશ અને વલવલા વિષે તમે વાંચશો અને જાણશો તો અવાક રહ...
Post a Comment
Read more

મેજર જનરલ મુહમ્મદ ઝમાન કિયાની (1910-1986)

'જો મારી સાથે કિયાની જેવા વધુ દસ યોદ્ધાઓ મળ્યા હોત તો ભારત ઘણા સમય પહેલા આઝાદ થઈ ગયું હોત'- આ છે નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝનો 1910માં પંજાબ પ્રાંતમાં જન્મેલા મુહમ્મદ ઝમાન કિયાનીની ક્ષમતા પરનો અભિપ્રાય.તેઓ બાળપણથી જ એક હોશિયાર વિદ્યાર્થી હતા. તેઓ 1931માં દેહરાદૂન ખાતે ભારતીય સૈન્ય એકેડેમીની પ્રથમ બેચમાં કેડેટ તરીકે જોડાયા હતા. તેઓ શ્રેષ્ઠ કેડેટ તરીકે રહ્યા હતા, અને તેમની સિદ્ધિઓ માટે તેમને સ્વોર્ડ ઓફ ઓનર, ગોલ્ડ મેડલ મળ્યો હતો. તેઓ બ્રિટિશ ભારતીય સેનામાં જોડાયા, પ્રથમ બટાલિયનની 14મી પંજાબ રેજિમેન્ટમાં જવાબદારીઓ લીધી. તેમણે 1941માં સ્ટાફ ઓફિસર-ઈન-ચાર્જ તરીકે મલાયાની યાત્રા કરી. જ્યારે બ્રિટિશ આર્મી બીજા વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન જાપાન દ્વારા પરાજિત થઈ, ત્યારે તેઓ સપ્ટેમ્બર, 1942માં કેપ્ટન મોહન સિંહના નેતૃત્વ હેઠળ ભારતીય રાષ્ટ્રીય સેનામાં જોડાયા. તેમણે ચીફ ઓફ જનરલ સ્ટાફ તરીકેની લગામ સંભાળી અને ભારતીય રાષ્ટ્રીય સેનાને મજબૂત બનાવી. જ્યારે મોહન સિંહે ડિસેમ્બર, 1942માં ભારતીય રાષ્ટ્રીય સૈન્યનું વિસર્જન કર્યું, ત્યારે જુલાઈ, 1943માં સુભાષ ચંદ્ર બોઝના સિંગાપોર આગમન સુધી ભારતીય સ્વતંત્રતા લીગના પ્રમુ...
Post a Comment
Read more

મુન્શી સૈયદ મુહમ્મદ મસ્તાન બેગ (1913-1999)

મુનશી સૈયદ મુહમ્મદ મસ્તાન બેગ, જેમણે જનતા વચ્ચે જાહેર કર્યું હતું કે "ગાંધીનો શબ્દ મારા માટે સુવર્ણ શબ્દ છે", અને તેમના સમગ્ર જીવન દરમિયાન મહાત્મા ગાંધીના માર્ગને અનુસર્યા, તેમનો જન્મ 1 જુલાઈ, 1913ના રોજ આંધ્રપ્રદેશના ગુંટુર શહેરમાં સંગડીગુંટામાં થયો હતો. તેમના માતા-પિતા મીરા સાહેબ અને હુસૈન બી હતા. તેઓ એક વિદ્યાર્થી તરીકે રાષ્ટ્રીય ચળવળ તરફ આકર્ષાયા અને ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસમાં સભ્યપદ મેળવ્યું. તેમણે સવિનય કાનૂન ભંગ નાગરિક ચળવળમાં સક્રિયપણે ભાગ લીધો હતો. શરૂઆતમાં, તેઓ ક્રાંતિકારી માર્ગ તરફ ખૂબ આકર્ષાયા હતા જે તેમની આસપાસના ઘણા લોકો દ્વારા અપનાવવામાં આવ્યો હતો. તેમને ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ દ્વારા આયોજિત હડતાળ અને ધરણાં પસંદ નહોતા. તેમણે ઇંડિયન નેશનલ કોગ્રેસ (INC) ના ક્રાંતિકારી સભ્યો સાથે ગુપ્ત રીતે ઘણા કાર્યક્રમોમાં ભાગ લીધો હતો. પ્રખ્યાત ક્રાંતિકારી અન્નપ્રગડા કામેશ્વર રાવ દ્વારા આયોજિત રાજકીય તાલીમ શિબિરમાં તેમણે ગુપ્ત રીતે ભાગ લીધો હતો.જેના કારણે તેમને 21 દિવસની પોલીસ કસ્ટડીમાં લેવામાં આવ્યા હતા. પોલીસ કસ્ટડીમાં તેમને શારીરિક અને માનસિક ત્રાસ આપવામાં આવ્યો હતો. તે...
Post a Comment
Read more