ટીપુ સુલતાનના વારસદાર નવાબ સૈયદ મુહમ્મદ બહાદુર

નવાબ સૈયદ મુહમ્મદ બહાદુરનું 12 ફેબ્રુઆરી 1919ના રોજ અવસાન થયું હતું.

નવાબ સૈયદ મુહમ્મદ બહાદુર દક્ષિણ ભારતના સૌથી ધનિક મુસ્લિમોમાંના એક મીર હુમાયુ બહાદુરના પુત્ર હતા. હુમાયુ બહાદુર એક ગંભીર રાષ્ટ્રવાદી વિચારધારા ધરાવતા મુસ્લિમ હતા જેમણે ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસને તેની પ્રારંભિક અવસ્થામાં નાણાકીય અને બૌદ્ધિક સહાય પૂરી પાડીને મદદ કરી હતી.

1887માં યોજાયેલી ત્રીજી ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસમાં હુમાયુ બહાદુરે કોંગ્રેસના નેતાઓને આર્થિક મદદ કરી હતી. તેમની માતા તરફેથી નવાબ સૈયદ મુહમ્મદ બહાદુર મૈસુરના પ્રખ્યાત ટીપુ સુલતાનના વંશજ હતા.

તે ટીપુ સુલતાનના ચોથા પુત્ર સુલતાન યાસીનની પુત્રી શાહજાદી શાહરૂખ બેગમના પૌત્ર હતા. તેમની જન્મતારીખ કોઈ પણ વિશ્વસનીય સ્ત્રોતમાંથી જાણી શકાઈ નથી; પરંતુ ઘણા સ્ત્રોતો અનુસાર, નવાબ સૈયદ મુહમ્મદ બહાદુરનું અવસાન 12 ફેબ્રુઆરી 1919 ના રોજ થયું હતું.

નવાબ સૈયદ મુહમ્મદ બહાદુરનું સક્રિય રાજકીય જીવન મદ્રાસ અને દિલ્હી જેવા બે મોટા શહેરો વચ્ચે કેન્દ્રિત હતું.

નવાબ સૈયદ મુહમ્મદ બહાદુરના મંતવ્યો સામાન્ય અને ટેકનિકલ બંને પ્રકારના શિક્ષણ બાબતે ખૂબ જ ઉદાર હતા. 20મી સદીની શરૂઆતમાં ભારતીયોમાં વ્યાપક નિરક્ષરતા જોઈને તેમને ખૂબ જ દુઃખ થયું. તેમનું માનવું હતું કે રાજ્યોની મુખ્ય ફરજ મફત પ્રાથમિક શાળાઓની સ્થાપના દ્વારા તેમના લોકોને શિક્ષિત કરવાની છે.

તેમનું માનવું હતું કે રાજ્યની સ્થિરતા અને તેના નાગરિકોની રાજ્ય પ્રત્યેની વફાદારી એ સામાજિક સંતુલનના બે આધારસ્તંભ છે જે શિક્ષિત સામાજિક આધાર પર બનાવવા જોઈએ. પરંતુ તેમણે એ વાત પર પણ ભાર મૂક્યો કે સરકારે ટેકનિકલ શિક્ષણ પર વધુ ધ્યાન આપવું જોઈએ જેનાથી ઔદ્યોગિક વિકાસ અને લોકોના આર્થિક કલ્યાણને પ્રોત્સાહન મળે.

નવાબ સૈયદ મુહમ્મદ બહાદુર 1894 માં ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસમાં જોડાયા અને સંગઠનના સક્રિય સભ્ય બન્યા. તેમના તમામ ભાષણો અને સંબોધનોમાં, સૈયદ મુહમ્મદે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે મુસ્લિમો અને હિંદુઓએ ભાઈઓ તરીકે રહેવું જોઈએ અને તેમના અલગ-અલગ ધર્મો તેમને એકબીજાથી અલગ કરતા નથી પરંતુ તેમને સાથે રાખે છે.

તેઓ ગંભીરતાથી માનતા હતા કે ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ભારતના લોકોને મજબૂત રાષ્ટ્ર માટે એક કરવાનો છે. મહાન નેતા ગોપાલ કૃષ્ણ ગોખલે પછી, સૈયદ મુહમ્મદ રાજકારણમાં ઉદારમતવાદી નેતા તરીકે ગણી શકાય. તેઓ ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિઓમાં માનતા ન હતા અને તેમનો રાજકીય સ્વતંત્રતાનો ધ્યેય બ્રિટિશ સામ્રાજ્યથી અલગ થવાનો નહોતો.

તેઓ ન્યાય અને સ્પષ્ટતાની બ્રિટિશ ભાવનાના પ્રશંસક હતા. તેથી, બ્રિટિશ સામ્રાજ્યની સ્વ-શાસન એ પ્રારંભિક ભારતીય નેતાઓનું અંતિમ લક્ષ્ય હતું અને સૈયદ મુહમ્મદ તેમાંથી એક હતા. દક્ષિણ આફ્રિકામાં ભારતીયો પ્રત્યેના વંશીય ભેદભાવ અને સમાનતાના ઇનકારથી તે વધુ ઉશ્કેરાયા હતા.

તેમણે પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ પછી તુર્કી સામ્રાજ્યનો બહિષ્કાર કરવા બદલ બ્રિટિશ સરકારની આકરી ટીકા કરી હતી. તેમણે કહ્યું કે તમામ ભારતીય મુસ્લિમોએ તુર્કી સામ્રાજ્યને બચાવવા અને વિઘટન સામે લડવા માટે એકસાથે જોડાવું જોઈએ.

લોકોના સામાજિક ઉત્થાનમાં વિશ્વાસ ધરાવતા આ નેતા 1903થી મદ્રાસ મહાજન સભાના પ્રમુખ હતા અને તેમના રાષ્ટ્રવાદી વિચારોને કારણે 1913માં ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના અધ્યક્ષ તરીકે ચૂંટાયા હતા. નવાબ સૈયદ મુહમ્મદ બહાદુર મદ્રાસના પ્રથમ મુસ્લિમ શેરિફ પણ હતા જેમને 1896માં આ પદ પર નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા.

નવાબ સૈયદ મુહમ્મદ બહાદુરને 1900માં મદ્રાસ લેજિસ્લેટિવ કાઉન્સિલ અને 1905માં ઈમ્પિરિયલ લેજિસ્લેટિવ કાઉન્સિલમાં નામાંકિત કરવામાં આવ્યા હતા. 1897 માં, જ્યારે નવાબ સૈયદ મુહમ્મદ બહાદુરે રાણી વિક્ટોરિયાની ડાયમંડ જ્યુબિલી ઉજવણીમાં હાજરી આપી હતી, ત્યારે સૈયદ મુહમ્મદને બ્રિટિશ સરકાર દ્વારા નવાબનું બિરુદ આપવામાં આવ્યું હતું.

નવાબ સૈયદ મુહમ્મદ બહાદુરે 1913માં કોંગ્રેસના કરાંચી અધિવેશનમાં તેમના પ્રમુખપદના ભાષણમાં જણાવ્યું હતું કે - "ભારતમાં તમામ વર્ગના વહીવટી અધિકારીઓમાં જૂના ગ્રામ સંગઠનને પુનર્જીવિત કરવા અને ગ્રામ પંચાયતોની સ્થાપના કરવામાં અનિચ્છા કેટલાક પ્રાંતોમાં ખાસ કરીને સ્પષ્ટ છે.સ્થાનિક અને મ્યુનિસિપલ વહીવટીતંત્રના વિસ્તરણ માટેના વિચારોની દરખાસ્તોમાં કેટલીક શિથિલતા જોવા મળે છે, તેમાં વધુ તકેદારી અને પોતાને બચાવવાની વૃત્તિ પણ સામેલ છે."

સૌજન્ય : HeritageTimes.in