મિયાં અકબર શાહ (1889-1990)

મિયાં અકબર શાહ, જેમણે સુભાષ ચંદ્ર બોઝને તેમની કલકત્તાથી બર્લિનની સાહસિક યાત્રા દરમિયાન તમામ મદદ કરી હતી, જે ઘટનાને સ્વતંત્રતા ચળવળના ઇતિહાસમાં 'ગ્રેટ એસ્કેપ' તરીકે વર્ણવવામાં આવે છે, તેમનો જન્મ 18 જાન્યુઆરી, 1899ના રોજ પખ્તુનખ્વા પ્રાંત ખૈબરના નૌશેરા જિલ્લાના બદ્રશી ગામમાં થયો હતો. ઉચ્ચ શિક્ષણ પૂર્ણ કર્યા પછી તે ખાન અબ્દુલ ગફ્ફાર ખાનના નજીકના સહયોગી બન્યા અને ઉત્તર પશ્ચિમ સરહદી ક્ષેત્રમાં 'ખુદા-એ-ખિદમતગાર'ના આયોજનમાં સક્રિય ભાગ લીધો. તેઓ 1920 માં મૌલવી અબ્દુલ બારી ફિરંગી મહેલ દ્વારા આપવામાં આવેલા 'હિજરત' કોલના જવાબમાં દેશભક્તોના એક જૂથ સાથે અફઘાનિસ્તાન ગયા હતા. તેઓ ભારતની બહારથી બ્રિટિશરો સામે યુદ્ધ કરવા માગતા હતા. ત્યાંથી અકબર શાહ રશિયા ગયા, કારણ કે તેમને અફઘાનિસ્તાનમાં જવા દેવામાં આવ્યા ન હતા. તેમણે રશિયામાં સામ્યવાદનો અભ્યાસ કર્યો અને ભારત પરત ફર્યા. ભારત આવ્યા પછી તરત જ, બ્રિટિશ સરકારે તેમની પેશાવર ષડયંત્ર કેસમાં ધરપકડ કરી અને ત્રણ વર્ષની જેલની સજા ફટકારી. મુક્તિ પછી તેમણે ફરી એક વાર તેમનો અભ્યાસ ચાલુ રાખ્યો અને 1930માં કાયદાની ડિગ્રી મેળવી. તેઓ વકીલ તરીકે પેશાવરમાં સ્થાયી થયા. અકબરે સ્વતંત્રતા અને બિનસાંપ્રદાયિકતા માટે તેમની પ્રવૃત્તિઓ ફરી શરૂ કરી. તેમની રાજકીય પ્રવૃતિઓના પરિણામે ઘણી વખત ધરપકડ કરવામાં આવી હતી અને જેલવાસ ભોગવ્યો હતો. 1939માં તેઓ 'ઓલ ઈન્ડિયા ફોરવર્ડ બ્લોક'માં જોડાયા અને ઉત્તર પશ્ચિમ સરહદી ક્ષેત્રમાં બ્રિટિશરો વિરુદ્ધ તેમની પ્રવૃત્તિઓને વધુ તીવ્ર બનાવી. તેમણે 1941માં કલકત્તાથી બર્લિન સુધી સુભાષચંદ્ર બોઝના ‘મહાન પલાયન’ના આયોજનથી લઈને મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. તેમણે બોઝને તેમના સાથીઓની મદદથી અફઘાનિસ્તાન બોર્ડર સુરક્ષિત રીતે પાર કરવામાં મદદ કરી હતી. આ સાહસિક કાર્યવાહીથી ગુસ્સે થઈને, બ્રિટિશ સરકારે એપ્રિલ 1941માં અકબર શાહની ધરપકડ કરી. તેમને ઘણી અલગ અલગ જેલોમાં ખસેડવામાં આવ્યા, ઘણી મુશ્કેલીઓ વેઠવી પડી અને અંતે 1943માં મુક્ત કરવામાં આવ્યા. ત્યારબાદ મિયાં અકબર શાહ તેમના વતન પહોંચ્યા અને કામ કરવાનું શરૂ કર્યું. સ્વતંત્રતા અને સમાજવાદી સમાજ માટે, NWFPમાં ઓલ ઈન્ડિયા ફોરવર્ડ બ્લોકના અગ્રણી નેતા તરીકે કામગીરી સંભાળી. 1951માં તેઓ વિધાનસભાના સભ્ય તરીકે ચૂંટાયા. બાદમાં, તેમણે સ્થાનિક રાજકારણ અને નૌશેરા જિલ્લાના ગામોના પુનર્નિર્માણ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું. લોકોના અધિકારો અને કલ્યાણ માટેના તેમના સંઘર્ષો દરમિયાન તેમણે ધરપકડ અને જેલવાસનો સામનો કર્યો હતો. મિયાં અકબર શાહે 18 એપ્રિલ, 1990ના રોજ અંતિમ શ્વાસ લીધા.

- સૈયદ નસીર અહમદ (લેખક, ધી ઈમ્મોર્ટલ્સ પુસ્તક)