મીર અકબર અલી ખાન (1899-1994)

મીર અકબર અલી ખાન અલીગઢના વિદ્યાર્થીઓમાંના એક હતા જેમણે નિઝામ રાજ્યમાંથી ખિલાફત અને અસહકાર ચળવળમાં ભાગ લઈને ભારતીય રાષ્ટ્રીય ચળવળમાં પ્રવેશ કર્યો હતો, તેમનો જન્મ 20 નવેમ્બર, 1899 ના રોજ હૈદરાબાદના એક શ્રીમંત પરિવારમાં થયો હતો. તેમના પિતાનું નામ મીર મહેબૂબ અલી ખાન હતું. મીર અકબરનું પ્રાથમિક શિક્ષણ તેમના વતન ખાતે થયું હતું. જ્યારે તેઓ ખિલાફત, અસહકાર ચળવળમાં ભાગ લેવા અલીગઢમાં ભણતા હતા ત્યારે તેમણે કોલેજનો બહિષ્કાર કર્યો હતો. તેમણે સર અકબર હૈદરી, સર રોસ મસૂદ, લતીફ યાર જંગ, હબીબ ઉર રહેમાન શેરવાની વગેરે સહિત નિઝામના પ્રતિનિધિઓ દ્વારા બહિષ્કારનો વિરોધ કરવાની વિનંતીને નકારી કાઢી હતી. તેમણે રાષ્ટ્રીય ચળવળમાં સક્રિય ભૂમિકા ભજવી હતી. બાદમાં, તેઓ જામિયા મિલિયા ઈસ્લામિયામાં જોડાયા, જ્યાં તેમણે તેમનું ઉચ્ચ શિક્ષણ પૂર્ણ કર્યું. તેઓ લંડન ગયા અને કાયદાની ડિગ્રી મેળવી. તેઓ હૈદરાબાદ પાછા ફર્યા અને 1927માં પ્રેક્ટિસ શરૂ કરી. તેમણે ક્યારેય આવકને પ્રાથમિકતા આપી નહીં, પરંતુ માનવતાવાદી અભિગમ સાથે કામ કર્યું. તેમણે લોકોને પાયાની સુવિધાઓમાં સુધારો કરવા માટે અનેક સ્વૈચ્છિક સંસ્થાઓ શરૂ કરી. તેઓ હિંદુઓ અને મુસ્લિમો વચ્ચે સંવાદિતા ઇચ્છતા હતા અને તેમણે જીવનભર આના માટે કામ કર્યું હતું. 1929માં તેમણે સાંપ્રદાયિક સમરસતા, શાંતિ અને લોકોની પ્રગતિ માટે કામ કરવા માટે ‘સોસાયટી ઑફ યુનિયન એન્ડ પ્રોગ્રેસ’ની શરૂઆત કરી. તેમણે શ્રીનિવાસ આયંગર સાથે મળીને હિંદુઓ અને મુસ્લિમો વચ્ચેના વિવાદોને ઉકેલવા અને તેમની વચ્ચે સુમેળ લાવવા માટે એક વિશેષ કાર્યક્રમ ઘડ્યો હતો. 1940માં તેમણે મુહમ્મદ અલી ઝીણાની મજલિસ-એ-ઇલ્તહાદુલ મુસલમીનમાં જોડાવાની સલાહ નકારી કાઢી હતી. બાદમાં તેમણે 1946માં કાસીમ રિઝવીની ઓફરને પણ નકારી કાઢી હતી, જેમણે તેમને હૈદરાબાદના વડા પ્રધાન બનાવવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી હતી. તેઓ 1949માં ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસમાં જોડાયા. તેઓ એપ્રિલ, 1956માં રાજ્યસભાના સભ્ય તરીકે ચૂંટાયા અને 18 વર્ષ સુધી તે પદ પર રહ્યા. બાદમાં 1972-74 સુધી તરીકે ભારત સરકાર દ્વારા ઉત્તર પ્રદેશના રાજ્યપાલ તરીકે નિમણૂક કરવામાં આવી હતી.ફરી એકવાર તેમને 1974માં ઓરિસ્સાના ગવર્નર તરીકે મોકલવામાં આવ્યા. તેઓ 1976 સુધી આ પદ પર હતા.સ્વતંત્ર ભારત પહેલા અને પછીની તેમની સેવાઓને માન્યતા આપીને 1965માં ભારત સરકાર દ્વારા 'પદ્મભૂષણ'થી તેમને સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા.. મીર અકબર અલી ખાન, જેમણે જીવનભર લોકોની સેવામાં પોતાની જાતને સમર્પિત કરી દીધી, તેમનું 1994માં અવસાન થયું.

- સૈયદ નસીર અહમદ (લેખક, ધી ઈમ્મોર્ટલ્સ પુસ્તક)