ડૉ. ઝૈનુલ આબેદીન અહેમદ (1907-1999)

ડૉ. ઝૈનુલ આબેદીન અહેમદનો જન્મ સિંધ પ્રાંતના ઉમરકોટ ખાતે 29 સપ્ટેમ્બર 1907ના રોજ એક શિક્ષિત પરિવારમાં થયો હતો. તેઓ એક સમર્પિત લીડર હતા જેઓ માત્ર વિદેશી શાસકોના જુવાળમાંથી રાષ્ટ્રને જ નહીં, પણ લોકોને પણ શોષણમાંથી મુક્ત કરવા માંગતા હતા. તેમના પિતા ઝિયાઉદ્દીન અહેમદ બ્રિટિશ સરકારમાં ઉચ્ચ અધિકારી હતા. તેમની માતાનું નામ ઈકબાલ બેગમ હતું. તેમણે નાની ઉંમરમાં માતાની છત્રછાયા ગુમાવી હતી.તેમના કોલેજ શિક્ષણ માટે 1923 માં અલીગઢ મુસ્લિમ યુનિવર્સિટી ગયા. અલીગઢમાં B.A (ઓનર્સ) કર્યું. 1928માં તેઓ ઈંગ્લેન્ડ ગયા, જ્યાં તેમણે 1935માં લંડન સ્કૂલ ઓફ ઈકોનોમિક્સમાંથી ડોક્ટરેટની પદવી મેળવી. તેઓ 1936માં ભારત પાછા ફર્યા. તેઓ ભારતીય રાષ્ટ્રીય ચળવળ અને સામ્યવાદી ચળવળ તરફ આકર્ષાયા. બ્રિટિશ સરકારે તેમને સરકારી કૉલેજના પ્રિન્સિપાલના પદની ઑફર કરી હોવા છતાં, તેમણે ઑફર નકારી કાઢી હતી કારણ કે તેઓ રાષ્ટ્રવાદી ભાવનાથી પ્રભાવિત હતા. તેમણે સામ્રાજ્યવાદી શાસકો સામે રાષ્ટ્રીય ચળવળમાં ભાગ લેવા અને સ્વતંત્ર રાષ્ટ્રના નિર્માણ માટે કામ કરવાનું નક્કી કર્યું. તેમણે 1936 માં હાજરા બેગમ સાથે લગ્ન કર્યા, જે તેમને ઈંગ્લેન્ડમાં મળ્યા હતા. તેમને ઉત્તર પ્રદેશ કોંગ્રેસ સમિતિના સચિવ અને તેની આર્થિક બાબતોના સલાહકાર તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા. પરંતુ, કૉંગ્રેસના કેટલાક નેતાઓ દ્વારા સામ્યવાદી વિચારધારાને સમર્થન આપતા તેમના ખુલ્લેઆમ નિવેદનો બદલ તેમનો વિરોધ કરવામાં આવ્યો હતો. તેમને પક્ષમાંથી પણ કાઢી મૂકવાનું સૂચન કર્યું હતું. પરંતુ, જવાહરલાલ નેહરુએ તેમ કરવાની ના પાડી. જ્યારે રાષ્ટ્રીય ચળવળ પૂરજોશમાં હતી, ત્યારે ડૉ.અહેમદ અને તેમની પત્ની હાજરા બેગમે સક્રિયપણે ચળવળનું નેતૃત્વ કર્યું હતું. પરિણામે, તેમને બ્રિટિશ સરકાર દ્વારા જેલમાં ધકેલી દેવામાં આવ્યા હતા અને તેમની સામે અનેક પ્રતિબંધો પણ લાદવામાં આવ્યા હતા. પાછળથી, તેમણે તેમના સામ્યવાદી તરફી વલણને કારણે, તેમની પત્ની સાથે ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસથી પોતાને દૂર કર્યા. જો કે તે દિવસોમાં સામ્યવાદી પક્ષ ગંભીર દમનનો સામનો કરી રહ્યો હતો, ડૉ. અહેમદ કોપુલે ગંભીર પરિસ્થિતિનો સામનો કરવાનું પસંદ કર્યું. તેઓ 1958 અને 1996 માં રાજ્યસભામાં ચૂંટાયા. તેઓ લોકોની સમસ્યાઓ, ખાસ કરીને ખેડૂતોની સમસ્યાઓની સારી જાણકારી ધરાવતા હોવાથી, તેમણે ખેડૂત આંદોલનમાં સક્રિયપણે ભાગ લીધો. આ પ્રવૃત્તિઓને કારણે , તેમને અખિલ ભારતીય કિસાન મહાસભાના અધ્યક્ષ બનાવવામાં આવ્યા. અસમાનતા વગરનો સમાજ ઇચ્છતા ડૉ. ઝૈનુલ આબેદીન અહેમદનું 17 જાન્યુઆરી, 1999ના રોજ અવસાન થયું.

- સૈયદ નસીર અહમદ (લેખક, ધી ઈમ્મોર્ટલ્સ પુસ્તક)