કર્નલ શૌકત અલી મલિક

કર્નલ શૌકત અલી મલિક, જેમને નેતાજી સુભાષ ચંદ્ર બોઝ દ્વારા રાષ્ટ્રને આઝાદ કરાવવા માટે અંગ્રેજો સામે આઝાદ હિંદ ફોજ દ્વારા ચલાવવામાં આવેલા યુદ્ધમાં બતાવવામાં આવેલી તેમની બહાદુરી માટે 'સરદાર-એ-જંગ'થી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા, તેમનો જન્મ મુલતાનમાં થયો હતો, જ્યારે તેઓ બ્રિટિશ ઈન્ડિયન આર્મી ઓફ ભાવલપુર ઈન્ફન્ટ્રીમાં નાઈક સુબેદાર તરીકે કામ કરતા હતા ત્યારે તેમને સિંગાપુર મોકલવામાં આવ્યા હતા.જ્યારે બ્રિટિશ સેનાએ બીજા વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન જાપાનને આત્મસમર્પણ કર્યું, ત્યારે તેઓ સૈનિકોનું નેતૃત્વ કરી રહ્યા હતા. તેઓ ભારતીય રાષ્ટ્રીય ચળવળના મોટા સમર્થક હતા. તેમણે શરૂઆતથી જ ઇંડિયન નેશનલ આર્મીમાં જવાબદારીઓ નિભાવી હતી. તેમણે ઈન્ડિયન ઈન્ડિપેન્ડન્સ લીગના નેતાઓની આંતરરાષ્ટ્રીય પરિષદમાં હાજરી આપી હતી, જે જૂન, 1942માં બેંગકોકમાં યોજાઈ હતી. કેપ્ટન મોહન સિંહ દ્વારા 1 સપ્ટેમ્બર, 1942ના રોજ રચાયેલી ઈન્ડિયન નેશનલ આર્મીમાં તેઓ જોડાયા હતા. જ્યારે કેપ્ટન મોહન સિંહ દ્વારા તેનું વિસર્જન કરવામાં આવ્યું ત્યારે તેમણે તેને ટેકો આપ્યો. પાછળથી, 15 ફેબ્રુઆરી, 1943ના રોજ ઇંડિયન નેશનલ આર્મીના પુનઃગઠન પછી તેમને ગુપ્તચર જૂથના કમાન્ડર તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા. તેમના સક્ષમ નેતૃત્વને કારણે તેઓ 'ગુપ્તચર સેવાના માસ્ટર માઇન્ડ' તરીકે પ્રખ્યાત બન્યા હતા. જ્યારે સુભાષ ચંદ્ર બોઝે ‘ચલો દિલ્હી’નું એલાન કર્યું અને અંગ્રેજો સામે યુદ્ધની ઘોષણા કરી, ત્યારે મલિક સિંગાપોરથી સીધા જ બર્માના યુદ્ધના મેદાનમાં પહોંચ્યા. મલિકના સૈનિકોએ જાપાની સેનાની મદદથી બ્રિટિશ દળો પર પ્રથમ વિજય મેળવ્યો. દુશ્મન દળોમાં પ્રવેશ કરવા માટે સફળતાપૂર્વક સૈનિકોનું નેતૃત્વ કરનાર મલિકે 18 એપ્રિલ, 1944ના રોજ મણિપુરના મોઇરાંગમાં રાષ્ટ્રીય ધ્વજ ફરકાવ્યો. આમ મલિકે માતૃભૂમિ પર રાષ્ટ્રધ્વજ ફરકાવનાર પ્રથમ ભારતીય અધિકારી તરીકે ઈતિહાસ રચ્યો હતો. તેમણે મુક્ત થયેલા વિસ્તારોમાં વહીવટી બાબતોનું સફળતાપૂર્વક ધ્યાન રાખ્યું હતું. તેઓ 1944માં તેમની બીમારીના કારણે રંગૂન ગયા હતા. પાછળથી તે ફેબ્રુઆરી, 1945માં બ્રિટિશ આર્મી સામે તેમના સૈનિકોનું નેતૃત્વ કરવા માટે ફરીથી માંડલે ખાતે યુદ્ધના મેદાનમાં પહોંચ્યા. તેઓ બ્રિટિશ દળોથી સંકુચિત રીતે બચી ગયા જેઓએ તેમને અને તેના દળોને ઘેરી લીધા હતા. તેઓ સુભાષ ચંદ્ર બોઝ સાથે ઇંડિયન નેશનલ આર્મીની ઝાંસી રેજિમેન્ટની મહિલા સૈનિકોને વિશ્વ યુદ્ધમાં જાપાનની હાર પછી સુરક્ષિત સ્થાન પર લઈ જવા માટે ગયા હતા. કર્નલ મલિકને સ્વતંત્રતાની તીવ્ર ઈચ્છા અને નેતાજી પ્રત્યે વિશેષ લગાવ હતો. તેમણે લાલ કિલ્લામાં બ્રિટિશ સરકાર દ્વારા ટ્રાયલનો સામનો કર્યો. બાદમાં, કર્નલ શૌકત અલી મલિકે આઝાદ હિંદ ફોજના સભ્યોના કલ્યાણ માટે રચાયેલી સલાહકાર સમિતિમાં વિશેષ આમંત્રિત તરીકે સેવા આપી હતી.

- સૈયદ નસીર અહમદ (લેખક, ધી ઈમ્મોર્ટલ્સ પુસ્તક)